معنی
واژه «سجایا» جمع مکسر «سَجیّه» است و به معنی خویها، عادتها، خصلتها، طبایع و سرشت درونی انسان به کار میرود. در ادبیات فارسی این کلمه معمولاً اشاره به ویژگیها و صفات اخلاقی پایدار (غالباً پسندیده و نیکو) در شخصیت یک فرد دارد.
یعنی چه
عبارت سجایا در زبان فارسی زمانی استفاده میشود که بخواهند به مجموعهای از خصلتهای ساختاری، منش و طبیعت ذاتی یک انسان اشاره کنند؛ به عبارتی، همان ملکات اخلاقی که در وجود شخص نهادینه شده است.
مترادف
کلمات فوق نزدیکترین همپوشانی معنایی را با واژه سجایا در متون لغوی و ادبی دارند.
متضاد
برای این واژه متضاد مستقیم و ثابتی در لغتنامهها ذکر نشده است، زیرا به خودی خود به معنی مطلقِ «خصلتها» است؛ اما در کاربرد عرفی که به معنی صفات نیکو میآید، رذایل و بدخوییها متضاد آن محسوب میشوند.
تلفظ
این کلمه به صورت فَتجه بر روی حرف سین و جیم یعنی سَجایا (sajāyā) تلفظ میشود. مفرد آن نیز سَجیّه (sajiyyah) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «خویها»، «خصلتها» یا «جمع سجیه»، کلمه ۵ حرفی «سجایا» مد نظر است.
به انگلیسی
بسته به متن و سیاق کلام، میتوان از معادلهای فوق برای انتقال مفهوم سجایا به زبان انگلیسی استفاده کرد.
در قرآن
خود واژه «سجایا» یا مفرد آن «سجیه» در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ با این حال، فعل همریشه آن در آیه ۲ سوره ضحی به صورت «وَاللَّيْلِ إِذَا سَجَىٰ» (و سوگند به شب چون آرام گیرد) آمده است. همچنین مفاهیم همارز آن مانند «خُلُق»، «طبع» و «شاکله» در آیات متعدد تکرار شدهاند.
جمعبندی و توضیح کامل سجایا
واژه «سجایا» یک واژه عربی و جمع مکسر کلمه «سجیه» است که وارد زبان فارسی شده است. این کلمه در اصل به معنای ریشهدارترین و پایدارترین صفات درونی، خصلتها و طبیعت بنیادین انسان است که به مرور زمان در روح و روان او ماندگار شدهاند. در کاربردهای نظم و نثر ادبیات فارسی، سجایا معمولاً بار معنایی مثبتی به خود میگیرد و به ویژگیهای اخلاقی پسندیده و والای انسانی نظیر جوانمردی، کرم و پاکدستی اشاره دارد.
از نظر ریشهشناسی، این واژه از ریشه ثلاثی «س ج ی» میآید که معنای آرامش، ثبات و استقرار را در خود دارد؛ به همین دلیل به اخلاق و ملکاتی که در وجود انسان ثبات یافتهاند، سجایا میگویند. اگرچه این کلمه مستقیماً در متن قرآن ذکر نشده، اما مفهوم محوری آن یعنی اخلاق ذاتی و منش انسانی، از کلیدیترین مفاهیم قرآنی و تربیتی به شمار میرود.