یعنی چه
کینهتوز صفت مرکبی است برای اشاره به فردی که دشمنی و نفرت دیگران را در دل خود حفظ میکند و همواره به دنبال فرصتی برای تلافی، عقدهگشایی یا انتقامجویی است.
متضاد
واژههایی که مفهوم گذشت، پاکی دل و عدم حفظ دشمنی را میرسانند، به عنوان متضادهای این صفت شناخته میشوند.
تلفظ
این واژه از دو بخش «کینه» (با کسره ن) و «توز» (بن مضارع از توزیدن) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهایی همچون «انتقامجو» یا «صاحب کینه» به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههای متعددی وجود دارند که بار معنایی حفظ خصومت و تمایل به صدمه زدن در تلافی را منتقل میکنند.
به عربی
در زبان عربی، مفاهیمی چون «حقد» و «ضغن» دقیقاً به معنای کینه مکتوم و دیرینه هستند و صفات مشتق از آنها معادل کینهتوز قرار میگیرند.
به فارسی
معادلهای اصیل و رایج این واژه در زبان فارسی شامل تعابیری است که به بازپسگیری حق یا تلافی کردن با حس دشمنی اشاره دارند.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات عامه فارسی، «شتر» نماد بارز و کلاسیک کینهتوزی است که ضربالمثل «کینه شتری» از آن گرفته شده است. در نمادشناسی حیوانی برخی فرهنگهای دیگر، کفتار یا عقرب نیز نماد این صفت موذیانه تلقی میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل کینه توز
واژه «کینهتوز» یک صفت مرکب کاملاً فارسی و اسم فاعل مرخم است که از ترکیب «کینه» (به معنی دشمنی دیرینه) و «توز» (بن مضارع از مصدر کینه توختن یا توزیدن به معنی تاوان گرفتن و انتقام کشیدن) ساخته شده است. این واژه در ادبیات و اخلاق دارای بار معنایی منفی بوده و به کسی اطلاق میشود که قادر به بخشش خطای دیگران نیست و شعله خصومت را در دل خود زنده نگه میدارد.
اگرچه خود این واژه به صورت مستقیم در قرآن کریم نیامده است، اما ریشهها و مفاهیم معادل آن در زبان عربی مانند «غِلّ» (کینه پنهان) در آیه ۱۰ سوره حشر و «ضغن» (کینههای مکتوم) در سوره محمد به شدت نکوهش شدهاند. در فرهنگ عامه و ادبیات ایران، این صفت منفی همواره در تقابل با مفاهیمی چون بردباری، عفو و بلندهمتی قرار میگیرد.
در بازیهای فکری و جدول کلمات، کینهتوز به عنوان یک کلمه ۷ حرفی، یکی از پاسخهای کلیدی برای تعابیری همچون منتقم، مغرض یا فرد لجباز در دشمنی محسوب میشود. نماد سنتی این ویژگی اخلاقی در ضربالمثلهای فارسی حیوان شتر است که به سختجانی در فراموش نکردن بدیها شهرت دارد.