یعنی چه
در اصطلاحات فلسفی، عرفانی و جهانشناختی، «هرم هستی» به معنای نظامِ دستهبندی و رتبهبندی موجودات جهان از پایینترین مرتبه (جماد و مادیات) تا عالیترین مرتبه (ملائکه، عقول و ذات احدیت) است.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ «هَرَم» (واژهای هندسی با مصوتهای کوتاه فام) و «هَسْتی» (واژهٔ اصیل فارسی به معنای وجود) ساخته شده است.
در جدول
در مسابقات جدول و سرگرمی، پاسخ به این مفهوم دقیقاً خود کلمهٔ «هرم هستی» با ۷ حرف یا عبارات معادل آن مانند سلسلهمراتب وجود است.
به انگلیسی
در متون فلسفی غرب، این مفهوم با اصطلاح زنجیره بزرگ وجود یا سلسلهمراتب هستی شناخته میشود که ریشه در فلسفه یونان باستان دارد.
به فارسی
برگردانها و معادلهای دقیق فارسی این ترکیب مفهومی شامل واژگانی چون مراتب خلقت، نظام وجودی، مراتب تنزلات وجود و تشکیک وجود (در حکمت متعالیه) است.
در قرآن
اصطلاح صریح «هرم هستی» در متن قرآن کریم نیامده است؛ اما مفاهیم همسو با آن مانند تفکیک طبقات آسمانها و زمین، درجات قرب معنوی، و تسخیر موجودات پایینتر برای موجودات عالیتر (انسان) به وضوح ذکر شده است.
نماد چیست
شکل هرم در این اصطلاح نماد کثرت و پهنای جهان مادی در قاعده، و تقلیل این کثرت و رسیدن به نقطهٔ واحدِ مجرد (خداوند) در رأس هرم است.
جمعبندی و توضیح کامل هرم هستی
اصطلاح «هرم هستی» یک واژهٔ مستقل فرهنگنامهای و سنتی در زبان فارسی نیست، بلکه یک ترکیب مفهومی، فلسفی و جهانشناختی است. این اصطلاح برای تبیین و تصویرسازی ساختار لایهلایه و سلسلهمراتبی جهان آفرینش به کار میرود. ریشه این تفکر به فلسفه یونان باستان و نظریاتی چون زنجیره بزرگ وجود ارسطو بازمیگردد که بعدها به فلسفه اسلامی و عرفان نظری (مانند نظام تشکیک وجود ملاصدرا) راه یافت.
در ترسیم این هرم، قاعدهی پهن آن نشاندهنده کثرت، تنوع و هبوط در مرتبه مادی و جمادات است. هرچه از قاعده به سمت رأس حرکت کنیم، موجودات از بند ماده رها شده، شریفتر و مجردتر میشوند؛ از نبات و حیوان عبور کرده، به انسان و سپس به عقول مجرد و فرشتگان میرسند تا در نهایت در نقطهی واحد رأس هرم به ذات احدیت و مبدأ آفرینش پیوند بخورند.