یعنی چه
گارمون یک آلت موسیقی بادی، پردهدار و شستیدار است که جریان هوای درون آن از طریق باز و بسته شدن بخش فانوسیشکل (کلوک) ایجاد میشود. با فشردن کلیدها یا کلاویهها، زبانههای داخل ساز به صدا درمیآیند. این ساز در واقع نوعی آکاردئون بومیشده در منطقه قفقاز و آذربایجان است که ابعاد کوچکتر و صدایی متمایز از آکاردئون کلاسیک غربی دارد.
تلفظ
این واژه به صورت فتح گاف، سکون الف و را، و ضمه میم تلفظ میشود. در گویشهای محلی و مناطق مختلف قفقاز، گاهی به صورت گارمان، قارمون یا قارمان نیز تلفظ و نگاشته میشود.
در جدول
در طراحهای جداول کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «ساز بادی شبیه آکاردئون» یا «آکاردئون آذربایجانی»، کلمه ۶ حرفی «گارمون» یا «قارمون» مد نظر است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این ساز خاص از وامواژه Garmon یا عبارت متمایزکننده Azerbaijani Garmon استفاده میشود. همچنین به دلیل ساختار کلیدهایش، زیرمجموعهای از Button accordion به شمار میرود.
به ترکی
این ساز در زبان ترکی آذربایجانی به صورت Qarmon نوشته میشود و یکی از ارکان اصلی موسیقی سنتی و ارکسترال آنهاست. در ترکی استانبولی نیز به همین صورت یا آکاردئون قفقازی شناخته میشود.
به فارسی
از آنجا که گارمون یک واژه دخیل و نام یک ساز خاص وارداتی است، معادل تککلمهای اصیل در فارسی ندارد؛ اما در زبان فارسی به عنوان «آکاردئون آذربایجانی»، «آکاردئون بومی قفقاز» یا «ساز فانوسی» توصیف و شناخته میشود.
نماد چیست
گارمون نماد بارز موسیقی نواحی، هویت فرهنگی و هنری مردم آذربایجان، قفقاز و روسیه است. این ساز پای ثابت و نمادین جشنها، عروسیهای سنتی و نغمات حماسی و تغزلی در این مناطق به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل گارمون
واژه گارمون (یا قارمون) نام یک ساز بادی زبانهدار و کلاویهای است که ریشه در زبان روسی (гармонь) دارد. این ساز در قرن نوزدهم میلادی از اروپا و روسیه به منطقه قفقاز و سپس به فرهنگ موسیقی آذربایجان ایران و جمهوری آذربایجان وارد شد. گارمون با وجود شباهت ساختاری به آکاردئون غربی، از نظر ابعاد، تعداد کلیدها و طنین صدا دستخوش تغییرات بومی شده و شخصیتی مستقل یافته است.
مکانیزم تولید صدا در گارمون بر اساس حرکت دمش یا بخش فانوسی ساز است که جریان هوا را از میان زبانههای فلزی عبور میدهد. نوازنده با دست راست کلاویههای ملودی و با دست چپ دکمههای همراهیکننده و باس را مینوازد. این واژه به دلیل کاربرد خاص خود، فاقد مشتقات و همخانوادههای ساختاری در زبان فارسی است، اما به عنوان یک وامواژه اصیل موسیقایی در ادبیات هنری ایران تثبیت شده است.