یعنی چه
در اصطلاح پزشکی و اپیدمیولوژی، پاندمی زمانی رخ میدهد که یک بیماری واگیردار جدید به طور ناگهانی در سطح چندین کشور یا در سراسر جهان شایع شود و جمعیت گستردهای را مبتلا کند. این واژه در معنای غیرپزشکی نیز به هر پدیدهای که به شدت و در سطحی بسیار وسیع گسترش یابد (مانند پاندمیِ ترس) اطلاق میشود.
تلفظ
این واژه به صورت «پان دِ می» تلفظ میشود که از واژه فرانسوی Pandémie و انگلیسی Pandemic وارد زبان فارسی شده است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول با موضوع همهگیری جهانی، واژه ۶ حرفی «پاندمی» یا معادلهای مصوب آن مانند «دنیاگیری» به کار میرود.
به انگلیسی
این واژه در زبان انگلیسی از ریشه یونانی باستان pan (همه) و demos (مردم) گرفته شده است که در مجموع یعنی «مربوط به همه مردم».
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی هم از واژه وامگرفته شدهٔ اروپایی Pandemi استفاده میشود و هم واژه اصیل Salgın برای اشاره به همهگیریها کاربرد دارد.
به فارسی
واژه «دنیاگیری» معادل رسمی و مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای این اصطلاح است. تعابیر دیگری نظیر جهانگیری و همهگیری جهانی نیز کاملاً در زبان فارسی رایج هستند.
نماد چیست
این واژه نماد سنتی ثابتی ندارد؛ اما در دوران معاصر و رسانهها، اغلب از تصویر گرافیکی کره زمین ماسکزده، نشان ویروس کرونا بر روی نقشه جهان یا علامت خطر بیولوژیکی (Biohazard) به عنوان نماد بصری آن استفاده میشود.
معنی انگلیسی/خارجی
واژه Pandemic از دو بخش یونانی تشکیل شده است: «پان» (πᾶν) به معنی «همه» و «دموس» (δῆμος) به معنی «مردم یا جمعیت». این اصطلاح فرنگی به طور گسترده در ادبیات علمی و رسانهای ایران برای توصیف بحرانهای بهداشتی جهانی استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل پاندمی
واژه پاندمی ریشهای یونانی دارد و به پدیدهای اشاره میکند که تمام یا بخش اعظم جامعه جهانی را تحت تاثیر قرار میدهد. در حوزه پزشکی، این اصطلاح دقیقاً متمایز از «اپیدمی» است؛ اپیدمی به شیوع ناگهانی بیماری در یک منطقه یا کشور خاص گفته میشود، اما در صورتی که این شیوع مرزهای جغرافیایی را در نوردد و کل دنیا را درگیر کند، به وضعیت «پاندمی» یا همان دنیاگیری تبدیل میشود.
بهترین نمونههای تاریخی برای درک این مفهوم، شیوع بیماری آنفولانزای اسپانیایی در گذشته و ویروس کووید-۱۹ در سالهای اخیر است. فرهنگستان زبان و ادب فارسی واژه «دنیاگیری» را به عنوان جایگزین رسمی آن تعیین کرده است تا مفهوم انتقال بینالمللی و وسیع بیماری را به درستی منتقل کند.
در تقابل با این واژه، اصطلاح «اندمیک» یا بومیگیری قرار دارد که به بیماریهای پایدار و محدود به یک جغرافیا یا جمعیت خاص اشاره میکند. شناخت دقیق این واژگان به درک بهتر گزارشهای علمی، اخبار سلامت و تحلیل بحرانهای بهداشتی در سطح جهان کمک شایانی میکند.