یعنی چه
گذار چارقطبی الکتریکی به پدیدهای در فیزیک کوانتومی، اتمی و هستهای اطلاق میشود که در آن یک سیستم (مانند هسته یا اتم) با تغییر حالت انرژی خود، فوتونی را جذب یا گسیل میکند. این فرآیند بر خلاف گذارهای رایجترِ دوقطبی، از طریق گشتاور یا مولفه چارقطبی الکتریکی صورت میگیرد و معمولاً زمانی رخ میدهد که گذارهای دوقطبی طبق قوانین انتخاب ممنوع باشند.
تلفظ
این عبارت به صورت «گُذار (gozār) چارْقُطْبی (chār-ghotbi) اِلِکْتْریکی (elektriki)» خوانده و تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع و طراحان سوالات علمی، پاسخ این اصطلاح فیزیکی دقیقاً «گذار چارقطبی الکتریکی» با ۱۹ حرف (یا با احتساب واو در چهارقطبی، ۲۰ حرف) است.
به انگلیسی
در متون علمی و بینالمللی فیزیک، این مفهوم را اصطلاحاً Electric Quadrupole Transition مینامند و به طور گسترده از نماد اختصاری E2 برای آن استفاده میکنند.
به عربی
در زبان عربی برای توصیف این پدیده کوانتومی از ترکیب عبارات «الانتقال الكهربائي رباعي الأقطاب» یا «الانتقال الرباعي الكهربائي» استفاده میشود.
به فارسی
برگردان دقیق و مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای این پدیده، همان «گذار چارقطبی الکتریکی» یا با املای جایگزین «گذار چهارقطبی الکتریکی» است که به معنای جابهجایی تراز تابی چندقطبی مرتبه دوم است.
نماد چیست
در فیزیک هستهای، فیزیک اتمی و طیفسنجیهای پیشرفته، این نوع گذار را به صورت موجز و نمادین با E2 یا برای احتمال رخ دادن تقلیلیافته آن با $B(E2)$ نمایش میدهند.
جمعبندی و توضیح کامل گذار چارقطبی الکتریکی
گذار چارقطبی الکتریکی یک مفهوم کاملاً تخصصی و بنیادی در مکانیک کوانتومی، فیزیک اتمی و فیزیک هستهای است. این اصطلاح زمانی به کار میرود که یک اتم یا هسته از یک تراز انرژی به تراز دیگری منتقل شده و در این میان اقدام به جذب یا گسیل تابش الکترومغناطیسی کند. برخلاف گذارهای دوقطبی الکتریکی (E1) که بسیار قویتر بوده و در اولویت قرار دارند، گذارهای چارقطبی از مرتبه دوم بسط چندقطبی هستند و نرخ احتمال وقوع آنها بسیار کمتر است.
اهمیت این گذارها زمانی آشکار میشود که بر اساس «قوانین انتخاب کوانتومی»، گذار دوقطبی ممنوع اعلام شود. در این حالت، سیستم با تکیه بر گشتاور چارقطبی الکتریکی خود جابهجا میشود. در متون علمی و بینالمللی، این پدیده با نام «Electric Quadrupole Transition» شناخته شده و به اختصار با نماد تخصصی E2 معرفی میگردد که ریشه در بسط ریاضی میدانهای الکترومغناطیسی دارد.