یعنی چه
«اصحاب الحِجْر» در لغت به معنای اهلِ سرزمینِ سنگی یا مکانِ محصور است. در اصطلاح قرآنی و تفسیری، این نام به قوم ثَمود (قوم حضرت صالح علیهالسلام) اطلاق میشود که در منطقهای کوهستانی و سنگلاخی زندگی میکردند.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «أصْحابُ الْحِجْر» (As-hab al-Hijr) است که کلمه اول به معنی یاران یا ساکنان و کلمه دوم با کسر حرف «ح» و سکون «ج» خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به پرسشهایی نظیر «ساکنان سرزمین حجر در قرآن» یا «نام دیگر قوم ثمود»، اصطلاح ۱۰ حرفی «اصحاب الحجر» مد نظر است.
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی قرآن کریم، این عبارت عموماً به صورت اصطلاحی به مفهوم مردم سرزمین صخرهای یا همان قوم ثمود برگردانده میشود.
به عربی
این عبارت خود یک ترکیب اضافی عربی در متن قرآن است که در منابع تفسیری با نام قوم ثمود مترادف دانسته میشود.
به فارسی
معادل فارسی مستقیم این واژه «اهلِ سرزمینِ حجر» یا «ساکنان دیار سنگی» است که اشاره به موقعیت جغرافیایی محل سکونت قوم ثمود دارد.
در قرآن
این عبارت دقیقاً یکبار در آیه ۸۰ سوره مبارکه «الحجر» آمده است: «وَلَقَدْ كَذَّبَ أَصْحَابُ الْحِجْرِ الْمُرْسَلِينَ» (و به یقین، ساکنان حجر پیامبران را تکذیب کردند). طبق آیات بعدی، آنان مردمی صنعتگر بودند که در دل کوهها خانههای امن میتراشیدند، اما به دلیل نافرمانی و تکذیب معجزات الهی، با صیحه آسمانی نابود شدند.
نماد چیست
اصحاب الحجر در فرهنگ قرآنی و ادبی، نماد تمدنهای پیشرفته و مغروری هستند که به سازههای محکم و قدرت مادی خود تکیه کردند، اما این پناهگاههای سنگی نتوانست مانع از عذاب الهی و سقوط آنان به خاطر طغیانگریشان شود.
جمعبندی و توضیح کامل اصحاب الحجر
«اصحاب الحجر» ترکیبی قرآنی است که به ساکنان سرزمین سنگی «حِجْر» اشاره دارد. طبق اجماع مفسران و شواهد تاریخی، این عنوان نام دیگر قوم ثمود یعنی قوم حضرت صالح (ع) است. این تمدن باستانی در منطقهای میان حجاز و شام (که امروزه به مدائن صالح در کشور عربستان معروف است) زندگی میکردند و به دلیل مهارت شگفتانگیزشان در تراشیدن صخرهها و ساختن خانههای استوار در دل کوهها شهرت داشتند.
در بافت داستانهای قرآنی، سرگذشت اصحاب الحجر به عنوان یک درس عبرت بزرگ مطرح شده است. آنها با وجود برخورداری از رفاه مادی و صنعت پیشرفته، فرستادگان الهی را تکذیب کردند و معجزه آشکار خدا را نادیده گرفتند. در نهایت، نهتنها سازههای سنگی و محکمشان کمکی به بقای آنها نکرد، بلکه همگی بر اثر صاعقه و صیحه سنگین آسمانی نابود شدند تا نامشان به عنوان نماد غرور تمدنی و غفلت از یاد خدا در تاریخ باقی بماند.