یعنی چه
«دشمنکام شدن» یک اصطلاح ترکیبی اصیل در زبان فارسی است. این واژه به معنی افتادن در وضعیتی ناخوشایند، تیره بختی یا شکست خوردن است، به گونهای که آرزو و خواست دشمن برآورده شده و او از این گرفتاری و ذلت شادمان گردد.
تلفظ
تلفظ واژه به صورت تفکیک هجاها: دُش (با ضمه دال و سکون شین) + مَنْ (با فتح میم و سکون نون) + کامْ (با سکون میم) + شُ (با ضمه شین) + دَنْ (با فتح دال و سکون نون).
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلمات متقاطع، عبارت «دشمنکام شدن» دقیقا دارای ۱۰ حرف است و به عنوان معادل کنایاتی چون دشمنشاد شدن یا مغلوب شدن به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی عبارات و اصطلاحات متعددی وجود دارد که مفهوم قرار گرفتن در چنگال دشمن یا مایهٔ شادمانی دشمن شدن را به خوبی منتقل میکنند.
به عربی
در زبان عربی مفهوم دشمنشاد شدن یا به کام دشمن افتادن اغلب با واژه «شِماتَة» (شادی دشمن از بلا و مصیبت شخص) یا توصیف حالت مغلوب شدن در برابر دشمن بیان میشود.
در قرآن
این عبارت ترکیبی و فارسی عینا در متن عربی قرآن کریم وجود ندارد؛ اما مفهوم معادل آن یعنی «شماتت اعداء» (شادی دشمنان از گرفتاری انسان) به وضوح در قرآن آمده است. معروفترین نمونه آن در آیه ۱۵۰ سوره اعراف از زبان حضرت هارون (ع) به برادرش حضرت موسی (ع) نقل شده که میفرماید: «...فَلَا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْدَاءَ...» یعنی پس مرا دشمنشاد مکن.
نماد چیست
این اصطلاح یک مفهوم کنایی و انتزاعی لغوی در ادبیات فارسی است و نماد مادی یا اسطورهای خاصی برای آن ثبت نشده است؛ اما در متون نظم و نثر به عنوان نماد نمادینِ سقوط، ناکامی و مغلوب شدن در برابر خواست بدخواهان کاربرد دارد.
جمعبندی و توضیح کامل دشمنکام شدن
واژه «دشمنکام شدن» یک اصطلاح اصیل، کنایی و بسیار شیوا در زبان فارسی است که از ترکیب اجزای «دش» (به معنی بد و زشت)، «من» (اندیشه و نفس)، «کام» (آرزو و مراد) و فعل «شدن» پدید آمده است. این عبارت در ادبیات کلاسیک فارسی نظیر اشعار نظامی گنجوی و سعدی به کار رفته و گویای وضعیتی است که در آن فرد بر اثر شکست، ذلت یا بدبختی، دقیقا در نقطهای قرار میگیرد که آرزو و خواست بدخواهانش بوده است.
بررسی مفاهیم متضاد و مترادف این واژه نشان میدهد که در فرهنگ ایرانی، «دشمنکام شدن» یا همان «دشمنشاد شدن» یکی از تلخترین حالات شکست به شمار میرود، چرا که علاوه بر رنجِ گرفتاری، بار روانی شماتت و شادی دشمنان را نیز به همراه دارد. در نقطه مقابل این اصطلاح، عبارت «دوستکام شدن» قرار دارد که به معنای کامیابی، سربلندی و رسیدن به مرادِ دل به گونهای است که مایه خشنودی دوستان شود.
اگرچه خود این واژه ترکیبی در متن قرآن مجید به چشم نمیخورد، مفهوم عمیق آن یعنی زجرِ ناشی از شادمانی دشمنان در هنگام مصیبت انسان، در ادعیه اسلامی و آیات قرآنی (مانند تقاضای حضرت هارون در سوره اعراف) به عنوان حالتی ناخوشایند که باید از آن به خدا پناه برد، مورد توجه قرار گرفته است.