یعنی چه
خوخة در لغت عرب دو معنای اصلی دارد؛ یکی به عنوان اسم مفرد از «خوخ» که به معنی یک دانه میوه هلو (شفتالو) است، و دیگری در اصطلاح معماری و متون کهن به معنی روزنه، دریچه، یا درِ کوچکی است که درون یک درِ بزرگتر یا میان دو خانه تعبیه میشود.
تلفظ
این کلمه در زبان عربی به صورت فتح اول و سکون دوم یعنی خَوْخَة (ḵawkhah) تلفظ میشود و تاء تأنیث در انتهای آن در حالت وقف به شکل «ه» خوانده میشود.
در جدول
این کلمه در جدول کلمات متقاطع دقیقاً ۴ حرف دارد و معمولاً به عنوان معادل عربی هلو یا دریچه کوچک پرسیده میشود.
به انگلیسی
بسته به زمینه متن، در معنای گیاهشناسی معادل Peach و در حوزه معماری و ساختمان معادل Wicket، Hatch یا Aperture به کار میرود.
به عربی
واژه خوخة اصالتاً عربی است؛ برای اشاره به کل میوهها لفظ «خوخ» و برای یک دانه از آن «خوخة» میگویند. همچنین در معنای روزنه با کلماتی مثل کوّة هممعنی است.
به فارسی
این واژه در متون کهن فارسی، فقهی و معماری اسلامی به عنوان وامواژه به کار رفته و معادلهای دقیق فارسی آن شفتالو، هلو، روزنه و درِ کوچک هستند.
در قرآن
کلمه خوخ یا خوخة در عبارات قرآن کریم وجود ندارد؛ اما در تاریخ اسلام و روایات نبوی (مانند واقعه سد الأبواب و استثنا شدن خوخه خانه حضرت علی علیهالسلام به مسجدالنبی) شهرت فراوانی دارد.
نماد چیست
با توجه به حدیث مشهور «سد الابواب الا خوخته»، این واژه در ادبیات دینی نماد طهارت، برگزیدگی و ارتباط خاص با پیامبر (ص) است. در کتب تعبیر خواب قدیمی نیز میوه آن بسته به فصل، نماد مال یا بیماری موقت بوده است.
جمعبندی و توضیح کامل خوخة
واژه عربی «خوخة» (با تلفظ خَوْخَه) از ریشههای کهن سامی است که دو کاربرد معنایی کاملاً متمایز دارد. در معنای اول به حوزه طبیعت تعلق داشته و به معنی یک عدد میوه هلو یا شفتالو است. در معنای دوم که بیشتر در معماری سنتی و متون تاریخی کاربرد دارد، به روزنهها، دریچهها یا درهای کوچک و فرعی که درون یک درِ بزرگ یا میان دو خانه ساخته میشدند، اطلاق میگردد.
این واژه اگرچه در متن قرآن کریم ذکر نشده است، اما به دلیل واقعه تاریخی و مشهور «سدّ الأبواب» در اواخر عمر پیامبر اسلام (ص)، جایگاه برجستهای در روایات دارد؛ جایی که رسول خدا دستور دادند تمام درها و دریچههای خانهها به مسجدالنبی بسته شود، مگر دریچه خانه حضرت علی (ع) که به «خوخة علی» معروف شد. از این رو، این کلمه در فرهنگ اسلامی نمادی از محرمیت، طهارت و تقرب ویژه به شمار میرود.