یعنی چه
آدم بخیل به فردی گفته میشود که دارای خست و تنکنظری است. این شخص از خرج کردن دارایی، مال یا حتی ابراز عاطفه و اشتراک علم خود با دیگران در جایی که شایسته یا واجب است، به شدت خودداری میکند و مالپرستی و دستودلبسته بودن از ویژگیهای بارز اوست.
تلفظ
واژه «آدم» با فتح دال (آدَم) و واژه «بخیل» به صورت بَخیل (با فتح باء و سکون خاء و یاء) تلفظ میشود که در ترکیب صفت و موصوفی صدای کسره اضافه مابین آنها قرار میگیرد.
در جدول
در معماها و جداول متقاطع، پاسخ دقیق برای عبارت «ادم بخیل» خود این عبارت با ۷ حرف است. همچنین کلمات مترادفی چون خسیس، ممسک و لئیم نیز به عنوان پاسخهای جایگزین کاربرد فراوان دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای توصیف چنین فردی رایجترین واژه Miser است که دقیقاً به شخص بخیل و اندوهبار از خست اشاره دارد. واژههای کاربردی دیگر شامل Stingy و Cheapskate هستند.
به عربی
در زبان عربی واژه «بَخیل» صفت مشبهه از ریشه «ب-خ-ل» است. کلمه «شحیح» نیز در عربی کاربرد دارد که مرتبه بسیار شدیدتری از بخل همراه با ولع و حرص قلبی را توصیف میکند.
به فارسی
در زبان فارسی معادلهای دقیق و گوناگونی برای این اصطلاح وجود دارد؛ کلماتی مانند ناخنخشک، تنگنظر، تنگچشم، سیهکاسه، زفت و لئیم همگی بر فردی دلالت دارند که از بخشش و کرم دوری میجوید.
در قرآن
مشتقات ریشه «بخل» ۱۲ بار در ۷ آیه از قرآن کریم آمده است. برای نمونه در آیه ۳۷ سوره نساء میفرماید: «الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ» (کسانی که بخل میورزند و مردم را نیز به بخل وامیدارند). در فرهنگ قرآنی، بخل به شدت تقبیح شده و قرین کفران نعمت و وابستگی مادی دانسته شده است.
نماد چیست
آدم بخیل در ادبیات و فرهنگ عامه نماد بارز حرص، فرومایگی و اسارت در مادیات است. در داستانها معمولاً شخصیتهای منفی و منفوری مانند قارون یا اسکروچ به عنوان نمادهای مکتوب و جهانی بخل معرفی میشوند. همچنین در برخی متون سنتی، مورچه به خاطر جمعآوری افراطی دانه بدون بخشش، نمادی از این صفت به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل ادم بخیل
آدم بخیل در فرهنگها و زبانهای مختلف به شخصی اطلاق میشود که به شکلی افراطی از خرج کردن مال، ثروت یا حتی نثار کردن عاطفه، علم و کمک به دیگران خودداری میکند. ریشه این واژه از زبان عربی وارد فارسی شده و صفت مشبههای است که بار معنایی کاملاً اخلاقی و منفی دارد. این مفهوم در مقابل فضیلتهایی چون سخاوت، کرم، بخشندگی و جوانمردی قرار میگیرد.
در متون دینی و قرآنی، بخل و شخص بخیل به تکرار مورد نکوهش قرار گرفتهاند، چرا که این خصلت ناشی از تکبر، ترس از فقر و کفران نعمتهای الهی شمرده میشود. در ادبیات فارسی نیز شاعران و حکایتنویسان برجستهای چون سعدی شیرازی، در اشعار خود به زشتیِ رفتار آدمهای بخیل و ممسک پرداخته و آنان را انسانهایی تنگنظر معرفی کردهاند که در دنیا سختی میکشند تا مال جمع کنند ولی خود و دیگران را از آن محروم میسازند.