یعنی چه
مختال به کسی گفته میشود که دچار خودبزرگبینی ذهنی است. این فرد بر اساس پندارها و تخیلات پوچ، خودش را بالاتر از بقیه میداند و رفتاری متبخترانه و آمیخته با ناز و فخرفروشی دارد.
ریشه
این کلمه از ریشه عربی «خ ی ل» گرفته شده که با مفاهیمی چون خیال، تصور و رفتار متکبرانه نمایشی پیوند دارد. دلیل این نامگذاری آن است که تکبر این فرد، برخاسته از یک خیال و توهم فضیلت نسبت به دیگران است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با ضمه روی حرف میم و سکون روی حرف خ به صورت مُخْتال است.
در جدول
در کلمات کلیدی جداول متقاطع، واژه مختال به عنوان معادل پنجحرفی برای کلمات متکبر، خودخواه یا فخرفروش به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژگانی که مفهوم غرور توخالی و تکبر رفتاری را برسانند، معادل این کلمه هستند.
به عربی
از آنجا که خود واژه ریشه عربی دارد، در این زبان با کلماتی که رفتار خرامان و متکبرانه را توصیف میکنند همپوشانی دارد.
به فارسی
در زبان فارسی سره یا رایج، میتوان از ترکیبهایی چون خودبزرگبین، عجبپیشه، و فخرفروش برای رساندن مفهوم دقیق آن استفاده کرد.
در قرآن
این کلمه ۳ بار در قرآن (سورههای نساء آیه ۳۶، لقمان آیه ۱۸، و حدید آیه ۲۳) آمده است. در این آیات خداوند تأکید میکند که انسانهای متکبر و فخرفروش را دوست ندارد؛ کسانی که هم در درون دچار غرور ذهنی هستند (مختال) و هم آن را در رفتار خود آشکار میکنند (فخور).
جمعبندی و توضیح کامل مختال
واژه مُخْتال یک کلمه با ریشه عربی است که به فرهنگ لغات ادبی، عرفانی و دینی فارسی وارد شده است. این واژه به طور دقیق به فردی اشاره دارد که بر اساس پندارها، توهمات و تخیلات ذهنی، خود را برتر از دیگران میداند و این کیش شخصیت پوچ را در رفتار اجتماعی خود نیز بروز میدهد.
در متون اخلاقی و قرآنی، این صفت معمولاً در کنار «فخور» میآید تا نشاندهنده ابعاد درونی و بیرونی کبر باشد؛ جایی که شخص ابتدا در ذهن خود دچار توهم برتری میشود (مختال) و سپس به فخرفروشی زبان میگشاید. این واژه در ادبیات به عنوان نمادی از غرور توخالی شناخته میشود.