یعنی چه
مغتنم دانستن به معنای آن است که انسان یک موقعیت، زمان، عمر یا امکان را غنیمت و قابل بهرهبرداری دانسته و بدون رنج و زحمتِ پیشین، آن را ارزشمند تلقی کند و حداکثر استفاده را از آن ببرد.
تلفظ
تلفظ صحیح واژه به صورت «مُغتَنَم دانستن» است که در آن حرف م اول مضموم (ـُ)، غین ساکن، تاء مفتوح (ـَ) و نون دوم نیز مفتوح (ـَ) خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی نظیر غنیمت شمردن، قدر دانستن، فرصت شمردن و پاس داشتن به عنوان هممعنی این واژه کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی عبارات کاربردی متعددی برای رساندن این مفهوم وجود دارد، همچنین اصطلاح معروف Carpe diem نیز به مفهوم دم را غنیمت دانستن اشاره دارد.
به عربی
فعل «اغتنم - یغتنم» از باب افتعال در زبان عربی دقیقاً به معنای بهرهبرداری از فرصتها بدون سختی زیاد است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای بیان این مفهوم از ترکیبهایی که به ارزیابی مثبت فرصت یا دانستن ارزشِ موقعیت اشاره دارند، استفاده میشود.
به فارسی
این واژه یک مصدر مرکب فارسی است که جزء اول آن (مغتنم) اسم مفعول عربی از ریشه «غ ن م» و جزء دوم آن (دانستن) مصدر اصیل فارسی است. از مترادفهای فارسی آن میتوان به غنیمت پنداشتن و ارزش نهادن اشاره کرد. واژگان متضاد آن نیز تلف کردن، هدر دادن، ضایع کردن و ناچیز شمردن هستند.
در قرآن
عبارت ترکیبی «مغتنم دانستن» به طور مستقیم در متن قرآن کریم نیامده است؛ اما ریشه سه حرفی آن یعنی «غ ن م» به صورت جمع در قالب واژه «مَغانم» (به معنی سودها و غنیمتها) در آیاتی نظیر آیه ۹۴ سوره نساء (فَعِنْدَ اللَّهِ مَغانِمُ كَثِيرَةٌ) به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل مغتنم دانستن
عبارت «مغتنم دانستن» یکی از ترکیبات کنایی و اخلاقی ارزشمند در زبان و ادبیات فارسی است که بر اهمیت زمان، فرصتهای زندگی و قدرشناسی موقعیتها تاکید میکند. این اصطلاح از ترکیب یک واژه با ریشه عربی (مغتنم به معنی سود حاصله بدون رنج فراوان) و یک فعل فارسی (دانستن) شکل گرفته و به مرور زمان در آثار بزرگان شعر و ادب نظیر حافظ و خیام، به نمادی از تفکر «دمغنیمتدانی» و ارزش نهادن به حال تبدیل شده است.
در کاربردهای روزمره و رسمی، این واژه زمانی به کار میرود که شخص میخواهد ضرورتِ استفاده حداکثری از یک موقعیت طلایی یا نعمتِ در دسترس را گوشزد کند. توجه به تضاد این واژه با مفاهیمی چون هدر دادن، اهمالکاری و کفران نعمت، نشاندهنده بار مثبت و هدایتگر این واژه در فرهنگ عمومی است که انسان را به بیداری و شکار فرصتها فرا میخواند.