یعنی چه
تأویل در لغت به معنای بازگرداندن چیزی به اصل و ریشه آن است. در اصطلاح علمی و دینی، به معنای عبور از ظاهر الفاظ و متن برای رسیدن به معانی پنهان، بطن کلام و مراد واقعی گوینده است. همچنین در برخی کاربردها به معنای توجیه، تبیین و تعبیر واقعیت خارجی یک امر به کار میرود.
تلفظ
این واژه به صورت تَأْویل (با سکون همزه و کسره واو) تلفظ میشود و در اصل ریشه عربی دارد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به عنوان یک ترکیب مشخص «واژه تاویل» با ۹ حرف شناخته میشود. معادلهای دیگر آن شامل تفسیر، تعبیر و شرح است.
به انگلیسی
برای مفاهیم متون دینی بیشتر از Exegesis و برای رویکردهای فلسفی و ساختاری از Hermeneutics استفاده میشود.
به عربی
این واژه خود از ریشه عربی «أ و ل» مشتق شده و در زبان عربی به معنای بازگشت به سرانجام و عاقبت کار یا تبیین معنای باطنی است.
به فارسی
در زبان فارسی سره یا معادلهای روان، میتوان از واژههایی چون «گزارش» (مانند گزارش خواب)، «فرهنگگشایی» یا «تفسیر باطنی» برای رساندن مفهوم دقیق آن استفاده کرد.
در قرآن
این واژه ۱۷ بار در قرآن کریم به کار رفته است. در داستان حضرت یوسف به معنای «تعبیر خواب»، در داستان موسی و خضر به معنای «حقیقت و عاقبت کارها»، و در آیه ۷ سوره آلعمران به معنای «حقیقت و باطن آیات متشابه» آمده است که علم آن مخصوص خداوند و راسخون در علم است.
نماد چیست
در سنت عرفانی و فلسفه اسلامی، تأویل نماد بیرونی یا فیزیکی ندارد، بلکه نمادِ حرکت از ظاهر به باطن، کشف شهودی، و بازگرداندن کثرتِ الفاظ به وحدتِ حقیقتِ نخستین است.
جمعبندی و توضیح کامل واژه تاویل
واژه تأویل از ریشه عربی «أ و ل» به معنی رجوع و بازگشت گرفته شده است. این اصطلاح ارزش بالایی در علوم قرآنی، هرمنوتیک و عرفان دارد و به فرایند کشف حقیقتِ پنهانِ یک سخن یا رویداد اشاره میکند. بر خلاف تفسیر که بیشتر به روشن کردن ظاهر الفاظ میپردازد، تأویل به دنبال لایههای عمیقتر و مغز کلام است.
در فرهنگ اسلامی و متون قرآنی، تأویل در سه محور اصلی تعبیر رؤیا، سرانجام واقعی کارها و فهم باطن آیات متشابه کاربرد دارد. در تفکر فلسفی و عرفانی نیز این واژه به معنای سیر و سلوک فکری برای گذر از صورت به معنا و رسیدن به اصل و ریشه کلمات توصیف میشود.