معنی
واژه گذشت در زبان فارسی دارای دو کاربرد و معنای اصلی است؛ نخست در مفهوم اخلاقی و انسانی که به معنای بزرگواری، عفو و نادیده گرفتن اشتباهات دیگران است و دوم در مفهوم فیزیکی و زمانی که به سپری شدن لحظات، عبور کردن از یک مکان یا مرور زمان اشاره دارد.
یعنی چه
در اصطلاح عامیانه و کاربردی، گذشت یعنی انسان با وجود داشتن حق یا قدرت تلافی، از خطای طرف مقابل چشمپوشی کند و کینهای به دل نگیرد. در وجهی دیگر، به معنای پشت سر گذاشتن یک مرحله یا زمان مشخص است.
مترادف
این کلمات در متون مختلف ادبی و روزمره میتوانند به جای واژه گذشت قرار گیرند.
متضاد
کلماتی که مفهوم مقابل بخشش، نرمخویی و عبور کردن را نشان میدهند.
هم خانواده
واژگانی که از یک ریشه فعلی مشتق شدهاند و معنای مشترکی در ساختار خود دارند.
ریشه
این واژه اسم مصدر/اسم فعل از مصدر «گذشتن» است. بن مضارع آن «گذر» است و در زبان پارسی میانه (پهلوی) به صورت witaryšn (در معنای عبور و سپری شدن) و فعل آن به صورت wīdartan (گذشتن) وجود داشته که ریشه کهنتر آن به واژه هندوپروایی -witer به معنی فراتر رفتن یا عبور کردن بازمیگردد.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه «گذشت» به عنوان پاسخ برای طراحان سوال با راهنمای عفو یا سپری شدن زمان کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای ترجمه دقیق باید به موقعیت کلمه در جمله (اخلاقی یا زمانی) توجه کرد.
جمعبندی و توضیح کامل گذشت
واژه «گذشت» یکی از زیباترین و کلیدیترین مفاهیم در فرهنگ، ادبیات و اخلاق ایرانی است. این کلمه با داشتن دو بعد معنایی متمایز، هم پویایی فیزیکی و جریان بیوقفه زمان را یادآوری میکند و هم به عنوان یک فضیلت اخلاقی، نشاندهنده بزرگواری، روح بلند و توانایی کنترل خشم در برابر اشتباهات دیگران است.
در ریشهشناسی این واژه، پیوند عمیقی با اصالت زبان فارسی میانه دیده میشود که نشان میدهد مفهوم عبور کردن و فراتر رفتن، چگونه در طول تاریخ به یک صفت والای انسانی یعنی چشمپوشی از خطا تغییر شکل یافته است. در فرهنگ اسلامی نیز این واژه همپوشانی کاملی با مفاهیم قرآنی والایی چون عفو و صفح دارد و همواره به عنوان نمادی از صلح و صفا شناخته میشود.