یعنی چه
«بسرطان» یک واژه مستقل نیست، بلکه از ترکیب حرف جر «بـ» (به معنی در، به وسیله، مانند) و اسم «سرطان» ساخته شده است. این اصطلاح در متون کهن نجومی به معنای «در برج تیر یا صورت فلکی خرچنگ» و در متون پزشکی به معنی «به وسیله یا مبتلا به بیماری چنگار» به کار میرفته است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۶ حرف دارد و بسته به راهنمای طراح، به برج نجومی تیر یا بیماری سرطان اشاره میکند.
به انگلیسی
با توجه به بافتار متن، در مباحث نجومی از واژه Cancer و در مباحث جانورشناسی از Crab استفاده میشود.
به عربی
این ترکیب ریشه در زبان عربی دارد و ساختار آن از حرف جر «بـ» و اسم معرفه «السرطان» تشکیل شده است.
به فارسی
معادلهای فارسی سره و دقیق بخش اسمی این ترکیب شامل «خرچنگ» (برای جانور و صورت فلکی)، «برج تیر» (برای تقویم نجومی) و «چنگار» (برای بیماری بدخیم پزشکی) است.
در قرآن
ترکیب «بسرطان» و اسم مفرد «سرطان» در متن قرآن کریم به کار نرفتهاند و کاربرد قرآنی ندارند.
نماد چیست
در نجوم و طالعبینی کهن، این اصطلاح به صورت فلکی خرچنگ اشاره دارد که نماد آن ♋ است. این نشان مرتبط با ماه تیر، آغاز فصل تابستان و دارای عنصر طبیعت آب است.
جمعبندی و توضیح کامل بسرطان
واژه «بسرطان» در واقع یک کلمه مستقل و بسیط در زبان فارسی به شمار نمیرود، بلکه یک ترکیب عربی ساختاریافته از حرف جر «بـ» و اسم «سرطان» است. این ترکیب در متون کهن فارسی و عربی، بهویژه در رسالههای نجومی، ریاضی و پزشکی گذشته، به وفور استفاده شده است تا موقعیت یک ستاره یا کوکب را در برج تیر (خرچنگ) نشان دهد یا وضعیت بیماری را توصیف کند.
بخش اسمی این کلمه یعنی سرطان، سه معنای مجزا دارد: جانور آبزی خرچنگ، برج چهارم سال (تیرماه) در دایرةالبروج، و بیماری سخت چنگار در طب. بنابراین معنای دقیق «بسرطان» کاملاً وابسته به متنی است که در آن به کار رفته است؛ برای نمونه در ادبیات نجومی به معنی «در نشانِ خرچنگ» تعبیر میشود.
در بازیها و جدولهای کلمات متقاطع، این واژه به عنوان یک کلمه ۶ حرفی شناخته میشود. ریشه اصلی واژه سرطان عربی است که از ثلاثی مجرد «سرط» به معنی فرو بلعیدن گرفته شده و به دلیل شباهت تومورهای پزشکی یا شکل صورت فلکی به خرچنگ، این نام بر آنها نهاده شده است.