یعنی چه
واژه «تَفَکَّهُونَ» یک فعل مضارع عربی از ریشه «فکه» و باب تفعل است. این کلمه از واژگان اضداد به شمار میرود و بستگی به متن، معانی گوناگونی مانند پشیمانی و افسوس خوردن، تعجب و حیرتزدگی، بذلهگویی و شوخی، و همچنین چشیدن و لذت بردن از میوه و نعمت دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با تشدید روی حرف کاف و به صورت فتحتین بر ت و ف و ک، و سکون بر نون پایانی است: تَـفَـکَّـهُـونَ.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۶ حرف دارد و معمولاً با راهنمای «آیه ۶۵ سوره واقعه» یا معانی «تعجب میکنید» و «افسوس میخورید» شناخته میشود.
به انگلیسی
با توجه به چندمعنایی بودن واژه در زبان عربی، معادلهای انگلیسی آن بر اساس کاربرد شامل ابراز شگفتی، پشیمانی و خوشگذرانی است.
به عربی
این کلمه خود ریشه و ساختار کاملاً عربی دارد و مترادفهای فعلی آن در این زبان شامل تعجب و تندّم (پشیمانی) است.
به فارسی
برگردان دقیق این فعل مضارع عربی به ساختار زبان فارسی (دوم شخص جمع) برابر است با: «در شگفت میشوید»، «پشیمان میشوید» یا «بذلهگویی میکنید».
در قرآن
این واژه به طور صریح در آیه ۶۵ سوره مبارکه واقعه آمده است: «لَوْ نَشَاءُ لَجَعَلْنَاهُ حُطَامًا فَظَلْتُمْ تَفَکَّهُونَ» که به نابودی زراعت و به بار آمدن حسرت و شگفتی برای کشاورزان اشاره دارد. مفسران بزرگ مانند علامه طباطبایی آن را به معنای تاسف و اندوه بر فقدان نعمت تعبیر کردهاند.
نماد چیست
این عبارت در ادبیات قرآنی و اخلاقی نمادی از بیداری ناگهانی انسان، پشیمانی از غفلت، و بیثباتی مواهب مادی دنیا در برابر اراده الهی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل تفکهون
واژه «تفکهون» یک فعل مضارع عربی از ریشه «فکه» است که به عنوان یک لغت قرآنی وارد فرهنگ و ادبیات اسلامی شده است. این واژه ساختاری مستقل در زبان فارسی معیار ندارد و ارزش کاربردی آن عمدتاً به سبب حضور در آیه ۶۵ سوره واقعه است. از ویژگیهای جالب این کلمه، قرار گرفتن آن در دسته واژگان اضداد است؛ چرا که همزمان میتواند معنای شادی، شوخی و لذت بردن از میوهها را بدهد و هم در موقعیتی دیگر به معنای تحیّر، تاسف، پشیمانی و حسرت خوردن به کار رود.
در بافت متن قرآنی، این کلمه دقیقاً نشاندهنده حالت بهتزدگی و اندوه شدید کشاورزانی است که دسترنج خود را ناگهان نابودشده و تبدیل به کاه میبینند. به همین دلیل در ترجمههای فارسی و تفاسیر، صفت حسرتزدگی و مغموم شدن برای آن ارجحیت دارد. در مسابقات و جدولها نیز این کلمه به عنوان یک لغت ۶ حرفی با اتکا به همین معنای قرآنی مطرح میشود.