یعنی چه
این عبارت یک صفت مرکب اتباعی است و به کاری اشاره دارد که در برابر انجام آن هیچگونه دستمزد مادی یا پاداش معنوی و دنیوی به فرد پرداخت نمیشود؛ به عبارتی کار مجانی و تبرعی است.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت «بی» (bī) + «اَجْر» (ajr) + «وُ / وَ» (o / va) + «مُزْد» (mozd) است.
در جدول
در کلمات متقاطع، عبارت «بی اجر و مزد» دقیقاً دارای ۹ حرف است. بسته به تعداد حروف طراح جدول، کلماتی نظیر رایگان، بیمزد، مجانی یا بلاعوض نیز میتوانند به عنوان گزینههای جایگزین مد نظر قرار گیرند.
به انگلیسی
برای توصیف کار یا فردی که بدون دریافت حقوق کار میکند از واژه unpaid و برای کارهای رایگان از gratis یا free of charge استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن این مفهوم از ترکیبهایی مانند «بِلا أَجْر» یا «بِدونِ مُقَابِل» استفاده میشود. همچنین واژه «مُتَبَرِّع» برای شخصی که بدون مزد کارِ خیری انجام میدهد به کار میرود.
به فارسی
واژههای معادل و سره در زبان فارسی شامل بیمزد، بیپاداش، رایگان، بیمنت، و تبرعی هستند که همگی مفهوم نفیِ دریافت هرگونه دستمزد در برابر عمل را میرسانند.
در قرآن
خود این ترکیب عطفشدهٔ فارسی و عربی در متن قرآن وجود ندارد؛ اما مفهوم آن بارها از زبان پیامبران الهی نقل شده است که در برابر هدایت مردم هیچ پاداشی نمیخواستند؛ مانند آیه ۱۰۹ سوره شعرا: «وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ۖ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَىٰ رَبِّ الْعَالَمِينَ».
جمعبندی و توضیح کامل بی اجر و مزد
عبارت «بی اجر و مزد» یک ترکیب توصیفی و صفت مرکب اتباعی در زبان فارسی است که از پیشوند نفی «بی»، واژه عربی «اجر» (به معنی پاداش و ثواب) و واژه اصیل فارسی «مزد» (وامگرفته از پارسی میانه به معنی دستمزد کار) تشکیل شده است. کنار هم قرار گرفتن دو واژه هممعنیِ اجر و مزد در این ترکیب، برای تاکید فراوان بر نفی کامل هرگونه پاداش مادی، دنیوی یا معنوی است.
این اصطلاح در فرهنگ و ادبیات فارسی بار معنایی اخلاقی بالایی دارد و اغلب نشاندهنده خلوص نیت، اخلاص در عمل، ایثار و انجام کار صرفاً برای رضای خدا یا گرهگشایی از کار خلق بدون چشمداشت و منت است. در کاربردهای روزمره نیز به کارهای مجانی، تبرعی و بلاعوض اطلاق میگردد.