یعنی چه
در لغتنامههای معتبر فارسی مانند دهخدا، واژهٔ «تَتَر» به عنوان شکل فشرده یا مخفف «تاتار» شناخته میشود. این کلمه به مجموعهای از اقوام و قبایل صحرانورد آسیای مرکزی، شمال شرقی و شبهجزیره کریمه اطلاق میگردد که نقشی برجسته در تاریخ ایفا کردهاند.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی با فتح حرف اول و دوم یعنی به صورت تَتَر (tatar) تلفظ میشود و نباید آن را با واژههای همآوا اشتباه گرفت.
در جدول
در جدولهای متقاطع و مسابقات شرح در متن، عبارت «مخفف تاتار» دقیقاً اشاره به پاسخ ۹ حرفی دارد که خودِ صورت سؤال یعنی «مخفف تاتار» است، اما واژهٔ حاصل از این مخففسازی ۳ حرف داشته و «تتر» نام دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این قوم و واژه از اصطلاح Tatar استفاده میشود. در متون قدیمی غربی گاهی به صورت Tartar نیز ثبت شده است.
به عربی
مورخان و جغرافیدانان عربزبان در طول تاریخ از این قوم با عنوان التتر یاد کردهاند.
به ترکی
از آنجا که ریشه این واژه به زبانهای اورال-آلتایی بازمیگردد، در ترکی معاصر نیز دقیقاً به همین صورت کاربرد دارد.
به فارسی
در متون کهن فارسی و ادبیات کلاسیک، علاوه بر واژه تتر، عباراتی چون تتار و در برخی کاربردهای مجاز و تاریخی کلمه مغول برای اشاره به این گروه استفاده شده است.
نماد چیست
واژه تتر یا تاتار در ادبیات کلاسیک فارسی (مانند اشعار سعدی و حافظ) دو بار معنایی متفاوت دارد؛ از یک سو به خاطر آهوان آن دیار نماد مشک، زلف زیبارویان و بوی خوش است و از سوی دیگر به دلیل حملات تاریخی، نماد جنگجویی و بیرحمی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل مخفف تاتار
واژه «تتر» بر اساس لغتنامههای معتبر فارسی مانند دهخدا، شکل مخفف و فشردهشده کلمه «تاتار» است. این واژه در اصل اصطلاحی قومی-زبانی است که به قبایل ترک و مغولتبار آسیای میانه و روسیه اطلاق میشود و ریشه آن به سنگنبشتههای کهن اورخون بازمیگردد.
در ادبیات فارسی، این واژه حضور پررنگی دارد و به عنوان مجاز گاهی به سرزمینهای مشکخیز اشاره میکند. در طراحی جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «مخفف تاتار» یک گویای ۹ حرفی است که خود این ترکیب را شامل میشود، در حالی که پاسخ معنایی آن واژه ۳ حرفی «تتر» است.