یعنی چه
عاقله زن در زبان فارسی به دو مفهوم عمده اشاره دارد: نخست به معنی لغوی آن یعنی زنی که دارای عقل، تدبیر و اندیشه بالاست؛ دوم در تداول عامه و زبان محاورهای، به زنی میانسال و جاافتاده گفته میشود که دوران جوانی را پشت سر گذاشته و صاحب تجربه و پختگی در زندگی است.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت «عاقِ لِ زَن» (āqele-zan) است که از واژه عربی عاقله (مؤنث عاقل) و واژه فارسی زن تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ به راهنمای «زن میانسال و جاافتاده» یا «زن خردمند» میتواند واژه ۷ حرفی «عاقله زن» باشد.
به انگلیسی
بسته به کاربرد مد نظر، برای مفهوم خردمندی از کلماتی چون wise یا sensible woman و برای اشاره به سن و جایگاه اجتماعی اجتماعی او از matron استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن مفهوم عقل و دانایی از ترکیب «امرأة عاقلة» و برای اشاره به ویژگی سنی (میانسالی) از «امرأة كهلة» استفاده میگردد.
به فارسی
برابرهای فارسی و واژگان مترادف این ترکیب شامل مواردی چون زن خردمند، زن دانا، زن فرزانه، بانو، کدبانو و زن جاافتاده یا میانسال است.
در قرآن
ترکیب «عاقله زن» یا واژه «عاقله» به صورت مستقیم در متن قرآن کریم وجود ندارد؛ با این حال، افعال همریشه آن مانند «یَعْقِلُونَ» و «تَعْقِلُونَ» که انسانها را به تفکر و اندیشیدن دعوت میکنند، بارها در آیات مختلف تکرار شدهاند.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و ادبیات فارسی، عاقله زن نمادی از سنگینی، وقار، پختگی و توانایی مدیریت خانواده است. این تعبیر نشاندهنده کمال عقل زنانه و توانایی حل مسائل بر اساس تجربههای گرانبهای زندگی است.
جمعبندی و توضیح کامل عاقله زن
ترکیب «عاقله زن» یک اصطلاح ترکیبی (عربی - فارسی) است که در دو قلمرو معنایی کاربرد دارد. در معنای نخست و لغوی، به زنی دانا، فرزانه و با تدبیر اشاره میکند که کارها را از روی عقل و دوراندیشی انجام میدهد. در معنای دوم که بیشتر در تداول عامه و محاوره رایج است، این واژه برای توصیف زنان میانسالی به کار میرود که دوران جوانی و خامی را پشت سر گذاشته و به مرحله پختگی، جاافتادگی و تجربه در زندگی رسیدهاند.
نکته حائز اهمیت این است که نباید این ترکیب اجتماعی و زبانی را با اصطلاح حقوقی و فقهی «عاقله» اشتباه گرفت؛ چرا که در فقه، عاقله به خویشاوندان ذکور پدری شخص خطاکار گفته میشود که مسئولیت پرداخت دیه جنایات خطایی او را بر عهده دارند و اصولا شامل زنان نمیشود. بنابراین عاقله زن صرفا یک تعبیر توصیفی در زبان و ادبیات است که تصویری از وقار، مدیریت و خرد زنانه را در ذهن تداعی میکند.