یعنی چه
الذاکر در لغت به معنای یادکننده و کسی است که چیزی را به خاطر میآورد. در اصطلاح مذهبی و متون اسلامی، این کلمه به فردی غافلنشده اشاره دارد که همواره به یاد خداوند است و زبان و دلش به ذکر الهی مشغول است.
تلفظ
این واژه در زبان عربی به صورت «الذَّاکِر» با ادغام الف و لام در حرف ذال (حرف شمسی) و با تشدید خوانده میشود: [ez-zāker]. در زبان فارسی معمولاً بدون تلفظ دقیق تشدید عربی و به صورت «الذاکر» تلفظ میگردد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه الذاکر به عنوان پاسخ برای راهنماهایی همچون «یادکننده خدا» یا «ثناگو» کاربرد دارد و دقیقاً از ۶ حرف تشکیل شده است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای انتقال مفهوم الذاکر از عباراتی که نشاندهنده یادآوری یا ستایش مداوم خداوند است استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و اسم فاعل معرفه از ریشه ثلاثی مجرد «ذ ک ر» است که به معنای فردِ یادکننده و مداوم بر ذکر استعمال میشود.
به فارسی
در زبان فارسی، علاوه بر معنای تحتاللفظی «یادکننده»، واژه ذاکر و الذاکر در فرهنگ عامه و مذهبی به مداحان، روضهخوانان و کسانی که مصائب اهل بیت را یادآوری میکنند نیز اطلاق میشود.
در قرآن
خود واژه مفرد «الذاکر» در قرآن نیامده است، اما شکل جمع آن در آیه ۳۵ سوره احزاب به کار رفته است: «...وَالذَّاکِرِینَ اللَّهَ کَثِیرًا وَالذَّاکِرَاتِ...» که به مردان و زنانی اشاره دارد که بسیار یاد خدا میکنند و وعده مغفرت و پاداش بزرگ به آنها داده شده است.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و تصوف، الذاکر نماد و نشانهٔ انسانی است که قلبش از غفلت بیدار شده، به یاد حق زنده است و در برابر «غافل» قرار میگیرد. این واژه نماد تصویری یا جانوری خاصی در فرهنگ عامه ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل الذاکر
واژه «الذاکر» یک اسم فاعل معرفه عربی از ریشه «ذ ک ر» است که وارد زبان و ادبیات فارسی شده است. معنای اصلی و بنیادین آن «یادکننده» و «به یادآورنده» است که در بافت فرهنگ اسلامی و مذهبی، به طور خاص به کسی که همواره به یاد خداست و ذکر الهی را بر زبان و دل دارد، اطلاق میشود.
این کلمه در زبان فارسی کاربرد ثانویهای نیز پیدا کرده و به عنوان صفت یا عنوانی برای مداحان و روضهخوانان مذهبی که یاد و نام بزرگان دین را زنده نگه میدارند، استفاده میشود. در متون قرآنی و عرفانی نیز مفهوم جمع آن (الذاکرین) تجلیل شده و نمادی از بیداری معنوی و دوری از غفلت به شمار میرود.