یعنی چه
این عبارت ترکیبی عربی است که به عنوان اسم خاص برای کتابی از خواجه نصیرالدین طوسی به کار میرود. معنای تحتاللفظی آن «گوهرهای احکام و واجبات ارث» است که در آن به فرمولبندی محاسبات پیچیده سهام ارث پرداخته شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت مضاف و مضافالیه همراه با الف و لام تعریف، جَواهرُ الفَرایِض (Javāher-ol-Farā'ez) است.
در جدول
در مسابقات و جداول کلمات متقاطع، پاسخ این مدخل دقیقاً ۱۲ حرف دارد و به عنوان اثری از خواجه نصیرالدین طوسی یا رسالهای در ارث شناخته میشود.
به انگلیسی
برای عنوان این کتاب در زبان انگلیسی از ترجمه توصیفی قوانین ارث یا آوانگاری مستقیم نام عربی آن استفاده میشود.
به عربی
این عبارت خود یک ترکیب کاملاً عربی است که در متون اسلامی به همین صورت یا با نام الفرائض النصیرية شناخته میشود.
به فارسی
برگردان دقیق مفهومی این عبارت به زبان فارسی «گوهرهای تکالیف معین ارث» یا «دانش گرانبهای تقسیم میراث» است.
نماد چیست
این عبارت نماد چیز مشخصی در فرهنگ عامه نیست، اما در ادبیات علمی، نمادی از ظرافت، دقت و ارزشمند بودن دانش فقهی و محاسبات ریاضی در تقسیم عادلانه میراث به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل جواهر الفرایض
عبارت «جواهر الفرایض» (یا جواهر الفرائض) برخلاف ظاهر آن، یک اصطلاح لغوی عمومی نیست، بلکه عنوان یک کتاب و رسالهٔ فقهی-ریاضی بسیار مشهور و ارزشمند از دانشمند بزرگ ایرانی، خواجه نصیرالدین طوسی است. واژهٔ «جواهر» جمعِ جوهر به معنای گوهرهای گرانبها و «الفرایض» جمعِ فریضه در اصطلاح فقهی به معنای سهمهای معین و واجب ارث است؛ بنابراین ترکیب فوق به معنای «گوهرهای احکام ارث» ثبت شده است.
این اثر که به «الفرائض النصیریة» نیز شهرت دارد، به دلیل تسلط بینظیر نویسندهاش بر علم ریاضی و حساب، اهمیت ویژهای در تاریخ فقه دارد؛ چرا که خواجه نصیرالدین طوسی توانسته است محاسبات پیچیده و مکسر سهام ارث را بدون نیاز به اعداد اعشاری و به روشی دقیق فرمولبندی و حل کند. خود این ترکیب در متن قرآن نیامده، اما ریشهٔ فریضه در آیات احکام ارث (مانند سوره نساء) به کار رفته است.
در مجموع، این عبارت دوازدهحرفی در واژهنامهها و جداول کلمات متقاطع، به عنوان نام یکی از آثار شاخص علمی و فقهی شیعه در باب ارث و میراث شناخته میشود و نمونهای بارز از کاربرد ریاضیات در حل مسائل حقوقی و اسلامی است.