یعنی چه
گذار همهگیرشناختی (Epidemiological Transition) مفهومی در جمعیتشناسی و بهداشت عمومی است که به سیر تغییر طولی و بلندمدت در الگوهای بیماری، ناتوانی و علل مرگومیر یک جامعه اشاره دارد. در این فرآیند، جامعه از مرحلهای با بیماریهای عفونی و اپیدمیهای گسترده (مانند وبا و طاعون) به مرحلهای با بیماریهای مزمن و غیرواگیر (مثل بیماریهای قلبی-عروقی، سرطان و دیابت) منتقل میشود که معمولاً با توسعه اقتصادی، بهبود بهداشت و افزایش امید به زندگی همراه است.
تلفظ
این عبارت به صورت «گُذار (gozār)ِ هَمِهگیرشِناختی (hame-gir-shenākhti)» تلفظ میشود.
در جدول
پاسخ دقیق در جدول برای این مفهوم «گذار همه گیرشناختی» است که ۱۶ حرف دارد. معادل دیگر آن «گذار اپیدمیولوژیک» است.
به انگلیسی
در متون علمی و بینالمللی از این اصطلاحات برای توصیف تحول الگوی سلامت و بیماری جمعیتها استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای اشاره به این مفهوم ساختاری از واژگان «تحول» یا «انتقال» به همراه «وبائی» (مربوط به اپیدمی) استفاده میشود.
به فارسی
عبارت «گذار همهگیرشناختی» خود یک اصطلاح ترکیبی مصوب و تخصصی در زبان فارسی است. از واژههای مترادف و هممعنی فارسی آن میتوان به «گذار اپیدمیولوژیکی»، «تغییر الگوی بیماریها»، «تحول الگوی مرگومیر» و «گذار سلامت جمعیت» اشاره کرد.
در قرآن
این اصطلاح یک مفهوم علمی، مدرن و تخصصی در حوزه علوم پزشکی و جمعیتشناسی قرن بیستم است؛ بنابراین به صورت مستقیم یا در قالب این ترکیب خاص در متون قرآنی به کار نرفته است.
جمعبندی و توضیح کامل گذار همه گیرشناختی
گذار همهگیرشناختی یکی از مفاهیم کلیدی در بهداشت عمومی و جمعیتشناسی است که تحول عمیق جوامع بشری را در مواجهه با سلامتی و بیماری تبیین میکند. این نظریه نشان میدهد که چگونه با پیشرفت علم پزشکی، بهبود زیرساختهای بهداشتی، دسترسی به آب آشامیدنی سالم و توسعه اقتصادی، بشر توانسته است بر مرگومیرهای زودرس ناشی از بیماریهای عفونی و واگیردار غلبه کند.
با گذر از این مرحله، جوامع وارد فاز جدیدی میشوند که در آن سبک زندگی، افزایش سن جمعیت و عوامل محیطی نقش پررنگتری ایفا میکنند. در این وضعیت، علل اصلی ناتوانی و مرگومیر از بیماریهایی چون قحطی، وبا و سل به سمت بیماریهای مزمن و غیرواگیر مانند عارضههای قلبی، انواع سرطانها و دیابت سوق پیدا میکند که نیازمند سیاستگذاریهای نوین در نظام سلامت است.