یعنی چه
«رزم یازده رخ» اشاره به یکی از مهمترین و حماسیترین نبردهای اساطیری شاهنامه دارد که در آن ۱۱ پهلوان گزیده از لشکر ایران به فرماندهی گودرز با ۱۱ پهلوان نامدار از سپاه توران به فرماندهی پیران ویسه بهصورت جفتجفت و تنبهتن مبارزه کردند. واژه «رخ» در اینجا به معنی چهرۀ نامدار، شخص یا پهلوان است.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت واجبستِ ادبی [رَزمِ یاز دَ رُخ] است. رزم (با فتح راء و سکون زاء)، یازده (عدد ۱۱) و رخ (با ضم راء و سکون خاء).
در جدول
این عبارت در جدولهای کلمات متقاطع معمولاً به عنوان پاسخ برای پرسشهایی نظیر «نبرد مشهور پهلوانان ایران و توران در شاهنامه» یا «جنگ تنبهتن پیران و گودرز» استفاده میشود و دقیقاً ۱۰ حرف دارد.
به انگلیسی
در ترجمههای انگلیسی شاهنامه فردوسی، از این نبرد با عنوان معادل پهلوانان و جنگاوران یاد میشود.
به فارسی
عبارتهای جایگزین و برگردانهای معادل فارسی آن شامل «نبرد یازده پهلوان» و «کارزار یازده جنگجو» است. در متون ادبی و خودِ شاهنامه، این واقعه بیشتر با نام ملازم آن یعنی «جنگ دوازدهرخ» (با احتساب نبرد آغازین یا سرداران) شناخته میشود.
در قرآن
عبارت «رزم یازده رخ» یک اصطلاح کاملاً حماسی، ملی و تاریخی مربوط به ایران باستان است؛ بنابراین هیچگونه کاربرد، اشاره یا پیشینهای در متن قرآن کریم یا تفاسیر مذهبی ندارد.
نماد چیست
این نبرد در ادبیات حماسی نماد تجلی تدبیر نظامی، اجرای عدالت حماسی و پیروزی مطلق جبهه خیر (ایران) بر شر (توران) است که در آن هر قهرمان در برابری کامل با همرزم متناظر خود قرار میگیرد.
جمعبندی و توضیح کامل رزم یازده رخ
عبارت «رزم یازده رخ» که در شاهنامه فردوسی بیشتر در دل داستان معروف «جنگ دوازدهرخ» مرسوم است، به یکی از کلیدیترین و سرنوشتسازترین نبردهای حماسی میان سپاه ایران و توران اشاره دارد. در این جنگ، پهلوانان دو کشور به جای کشتار همگانی، تصمیم به مبارزه تنبهتن جفتجفت میگیرند تا جلوی خونریزی بیشتر گرفته شود. اصطلاح «رخ» در این ترکیب به معنای چهرههای نامدار و پهلوانان برجسته است.
فرماندهی این نبرد تاریخی بر عهده گودرز کشواد از ایران و پیران ویسه از توران بود. فردوسی این واقعه را در بیش از ۲۵۰۰ بیت با جزئیاتی شگفتانگیز به نظم درآورده است؛ جایی که در نهایت تمامی یازده پهلوان ایرانی در مبارزات خود پیروز میشوند و پهلوانان تورانی به هلاکت میرسند. ریشههای تاریخی این داستان حماسی به متون پهلوی (پارسی میانه) بازمیگردد.