یعنی چه
تمحض در لغت به معنی پاک و بیآمیغ شدن است و در اصطلاح به این معناست که شخص تمام توجه، وقت و تلاش خود را تنها به یک کار یا رشتهٔ تخصصی معطوف کند، به طوری که هیچ امر دیگری با آن مخلوط نشود.
تلفظ
این واژه بر وزن تفعل تلفظ میشود و در زبان فارسی معمولاً به صورت تَمَحُّض بیان میگردد.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلمات متقاطع، واژهٔ تمحض دقیقاً ۴ حرف دارد و معمولاً با مفاهیمی چون خلوص، انحصار یا تمرکز کامل هممعنی است.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم تمحض در زبان انگلیسی، بسته به سیاق متن از واژگانی که بر تمرکز مطلق و تخصصی شدن دلالت دارند استفاده میشود.
به عربی
واژهٔ تمحض ریشهٔ عربی دارد و از فعل «تَمَحَّضَ» مشتق شده است؛ در زبان عربی معاصر نیز تفرغ یا تخصص انحصاری به این معنا نزدیک است.
به فارسی
برگردان و معادلهای روان فارسی این واژه شامل عباراتی چون «تمرکز تام»، «وقف کامل خود به یک کار» و «خلوص و انحصار در یک رشته» است.
در قرآن
عین واژهٔ «تمحض» یا مشتقات مستقیم آن در متن قرآن کریم به کار نرفته است، اما مفهوم ریشهٔ آن یعنی «محض» (خلوص و ناب بودن) و اصل اخلاص در دین، از مفاهیم کلیدی قرآن به شمار میروند.
نماد چیست
از نظر واژهشناسی، ریشهٔ این کلمه (محض) در اصل به شیر خالص و بدون آب اطلاق میشده است؛ از این رو در مفهوم استعاری، نماد پاکی نیت، حذف وابستگیها و تمرکز مطلق بدون هیچگونه آمیختگی است.
جمعبندی و توضیح کامل تمحض
واژهٔ «تمحض» مفهومی عمیق از ریشهٔ عربی «م ح ض» است که بر پاکی، خلوص و پیراستگی از هرگونه ناخالصی دلالت دارد. وقتی شخصی در علم یا هنری متمحض میشود، به این معناست که خود را کاملاً وقف آن حوزه کرده و با تمرکزی شدید و انحصاری، از پراکندگی ذهنی و اشتغال همزمان به چند کار دوری میگزیند.
این کلمه اگرچه در محاورات روزمره فارسی کمکاربرد است، اما در متون علمی، حوزوی و دانشگاهی برای توصیف تخصصِ فوقالعاده بالا و انحصارگرایی مثبت در یک رشته به وفور استفاده میشود و نقطهٔ مقابل تشتت، پراکندگی و آمیختگی است.