یعنی چه
این عبارت به معنای انجام دادن کارها، داوریها یا تصمیمگیریها بر اساس معیارهای حق، مساوات و مروت است، به طوری که حق هیچکدام از طرفین ضایع نشود و از هرگونه غرضورزی یا ستم دوری شود.
تلفظ
تلفظ روان این ترکیب به صورت مضاف و مضافالیه و با واو عطف در زبان فارسی بدین شرح است: [az ruye adl va ensāf]
در جدول
در جدولهای متقاطع، خود این عبارت ۱۴ حرف دارد و برای پاسخهای کوتاهتر معمولاً کلماتی نظیر عادلانه یا منصفانه مد نظر قرار میگیرند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به لحن متن و ساختار جمله، از قیدهای استاندارد حقوقی و اخلاقی استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی ترکیبات حرف جر یا قیدهای منصوب برای رساندن این مفهوم به کار میروند.
به فارسی
معادلهای خالص یا رایج فارسی این ترکیب عبارتند از عادلانه، منصفانه، دادگرانه و بر پایه قسط و داد.
در قرآن
خود این عبارت عینی و فارسی در قرآن نیست، اما ریشههای آن به وفور یافت میشوند؛ مانند آیه ۱۵۲ سوره انعام: «وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا» (و هنگامی که سخن میگویید، از روی عدل و انصاف بگویید) و اصطلاح «بالقسط» که به سنجش عادلانه اشاره دارد.
جمعبندی و توضیح کامل از روی عدل و انصاف
عبارت «از روی عدل و انصاف» یک ترکیب اصطلاحی، اخلاقی و حقوقی در زبان فارسی است که از ترکیب واژگان فارسی و عربی ساخته شده است. این اصطلاح نشاندهنده رویکردی است که در آن فرد بدون جانبداری، تبعیض یا غرضورزی شخصی، حق و حقیقت را ملاک عمل و قضاوت خود قرار میدهد و تعادل را میان حقوق افراد برقرار میسازد.
از نظر ریشهشناختی، واژه «عدل» به معنی برابر کردن و قرار دادن هر چیز در جایگاه شایسته خود است و «انصاف» از ریشه نصف به معنای تقسیم عادلانه و به نیمه رساندن چیزی به گونهای است که سهم طرفین برابر باشد. نماد سنتی این واژه در فرهنگهای مختلف، ترازو یا میزان است که سنجش دقیق و بدون انحراف را تداعی میکند.