یعنی چه
ترکیبی وصفی از دو واژه «شمس» (خورشید) و «مشرقی» (منسوب به شرق) که به خورشید بامدادان و طالع اشاره دارد.
تلفظ
تلفظ این ترکیب با سکون بر روی میم در هر دو کلمه و کسرۀ اضافه بین آنها صورت میگیرد.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمهای ۸ حرفی است که به عنوان خورشید خاوری یا تخلص شاعر قرن نهم شناخته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای توصیف خورشید برآمده از شرق یا خورشید صبحگاهی به کار میرود.
به عربی
معادل این ترکیب وصفی در زبان عربی به معنای خورشید تابان و منسوب به ناحیه شرق است.
به فارسی
برگردان و برابرهای اصیل فارسی آن شامل تعابیری چون خورشید بامدادان و آفتاب طالع از خاور است.
در قرآن
ترکیب «شمس مشرقی» در متن قرآن وجود ندارد؛ اما واژههای «الشمس» و «شرقی» در آیاتی مانند آیه ۲۵۸ بقره و آیه ۱۶ سوره مریم به طور مجزا به کار رفتهاند.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و حکمت اشراق، مشرق جلوهگاه انوار الهی است و شمس مشرقی نمادی از بیداری، هدایت معنوی، حقیقت راستین و زوال جهالت به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل شمس مشرقی
عبارت «شمس مشرقی» یک ترکیب وصفی است که در لغتنامههای عام به عنوان مدخل مستقل و مصطلح ثبت نشده، اما معنای روشن آن «خورشیدِ برآمده از شرق» یا آفتاب خاوری است. این اصطلاح در متون کلاسیک و ادبی دو کاربرد عمده دارد؛ نخست به عنوان تخلص «مولانا شمسالدین محمد قطابی مشرقی تبریزی»، شاعر، عارف و خوشنویس برجسته قرن نهم هجری که دیوان غزلهای عرفانی او شهرت دارد و برخی ابیاتش در موسیقی سنتی ایران خوانده شده است.
در مرتبه دوم، این عبارت در ادبیات عرفانی و فلسفه اشراق اهمیت نمادین بالایی دارد. در این مکتب، مشرق محل طلوع نور عقل و معرفت الهی قلمداد میشود و شمس مشرقی استعارهای از مرشد کامل، هدایت درونی و بیداری روح از خواب غفلت است که در مقابل شمس مغربی (نماد غروب و تاریکی) قرار میگیرد.