یعنی چه
پهنانه واژهای کهن در زبان فارسی است که دو معنی کاملاً متفاوت دارد؛ نخست به معنی بوزینه، میمون و انتر (که به دلیل پهن بودن صورت حیوان به این نام خوانده شده) و دوم به معنی کلوچهٔ روغنی یا نوعی نان و کلیچه.
تلفظ
این واژه به صورت فتح در حرف اول و سکون در حرف دوم یعنی «پَهنانه» تلفظ میشود و ساختار آوایی آن با واژهٔ «پهن» همخوانی دارد.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، واژهٔ «پهنانه» به عنوان پاسخ ۶ حرفی برای راهنماهای «بوزینه، میمون، انتر» یا «کلوچه و نان روغنی» کاربرد دارد.
به انگلیسی
بسته به متن و معنای مورد نظر، معادل انگلیسی آن برای حیوان کلمات Monkey و Ape، و برای شیرینی کلمات Shortbread یا Pastry است.
به عربی
در زبان عربی برای معنای نخست (میمون) واژههای «قرد» و «حمدونة» به کار میروند و برای معنای دوم (کلوچه روغنی) از «کعک» یا «قرص» استفاده میشود.
در قرآن
واژهٔ پهنانه یا صورتهای همریشهٔ آن در قرآن کریم وجود ندارد؛ اگرچه داستانهایی دربارهٔ مسخ برخی اقوام به صورت بوزینه (قردة) در قرآن ذکر شده، اما خود این واژه فارسی اصیل است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی (مانند شعر کسایی مروزی)، معنای بوزینهٔ این واژه به عنوان نمادی برای چهرهٔ پر از چین و چروک و زشت به کار رفته است. در معنای دوم نیز کلوچه روغنی نمادی از برکت و تنعم محسوب میشود.
جمعبندی و توضیح کامل پهنانه
واژهٔ «پهنانه» یکی از لغات اصیل، کهن و فراموششدهٔ زبان فارسی است که در لغتنامههای معتبری همچون دهخدا، معین و انجمنآرا ثبت شده است. این کلمه دو کاربرد و معنای کاملاً مستقل دارد؛ در کاربرد اول به معنای بوزینه و میمون است که به سبب فرم خاص و پهن صورت این حیوان به او اطلاق میشده است و شاهد شعری از کسایی مروزی (شاعر قرن چهارم) نیز مؤید همین معناست.
در وجه تسمیه و معنای دوم، پهنانه به نوعی کلوچه یا نان روغنی (کلیچه) گفته میشود که احتمالاً به دلیل پهن کردن خمیر آن به این نام معروف شده است. این واژه از نظر ساختار زبانی با کلماتی چون پهن، پهنه و پهناور همخانواده است و ریشهای کاملاً ایرانی دارد.
امروزه این کلمه در زبان محاوره و فارسی معیار معاصر کاربرد چندانی ندارد و بیشتر در متون کهن ادبی و به عنوان یک چالش فکری یا کلمهٔ خاص در جدولهای کلمات متقاطع مورد استفاده قرار میگیرد.