یعنی چه
«تبخترآمیز» یک صفت ترکیبی است که به هر نوع رفتار، گفتار یا حالتی اشاره دارد که با ناز، خودپسندی و تکبر آشکار همراه باشد. در اصل، تبختر به معنای نوعی راه رفتن توأم با غرور و متمایل شدن به چپ و راست است که در زبان فارسی به هرگونه منش کبرآلود تعمیم یافته است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت [تَبَخْتُرْآمیز] است که از ترکیب مصدر عربی تبختر و پسوند فاعلی فارسی آمیز ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه دقیقاً ۹ حرف دارد. از معادلهای دیگر آن میتوان به متکبرانه یا فخرفروشانه اشاره کرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژگانی مانند Arrogant برای بیان لحن و منش متکبرانه، و Swaggering برای توصیف رفتار یا راه رفتن همراه با خودنمایی به کار میروند.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن این مفهوم از صفاتی چون مختال یا ترکیبات توصیفی که حاوی ریشه بختر هستند استفاده میشود.
در قرآن
خود واژه «تبختر» به صورت مستقیم در قرآن نیامده است، اما مفاهیم دقیقاً معادل آن در قالب کلمات دیگر نهی شده است؛ از جمله در آیه ۱۸ سوره لقمان که میفرماید: «وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا» (و در زمین با تکبر و تبختر راه مرو). مفسران کلماتی چون مرح و مختال را به معنای رفتار تبخترآمیز تعبیر کردهاند.
نماد چیست
در ادبیات و فرهنگ عامه، «طاووس» به دلیل نوع راه رفتن و جلوهگری خاص خود، بارزترین نماد رفتار تبخترآمیز به شمار میرود. این واژه در شعر فارسی معمولاً بار معنایی منفی داشته و نمادی از زوال اخلاقی، تفرعن و دوری از فروتنی است.
جمعبندی و توضیح کامل تبختر آمیز
واژه «تبخترآمیز» یک ترکیب عربی-فارسی است که از مصدر عربی «تبختر» (به معنی ناز در راه رفتن و خرامیدن مغرورانه) و پسوند فارسی «آمیز» شکل گرفته است. این صفت برای توصیف هر نوع منش، رفتار، گفتار یا لحنی به کار میرود که نشاندهنده خودبزرگبینی، تفرعن و فخرفروشی آشکار به دیگران باشد.
اگرچه ریشه اصلی بخش اول آن عربی است، اما ترکیب آن با پسوند فارسی یک واژه جدید کاربردی در زبان فارسی پدید آورده است. در فرهنگ اسلامی و قرآنی، این نوع رفتار به شدت نکوهش شده و با واژههایی مانند «مرح» و «اختیال» پیوند خورده است، چرا که نشانهای از تکبر و دوری از خصلت پسندیدهٔ فروتنی است.