یعنی چه
این عبارت یک ترکیب عطفی تاریخی در ادبیات و متون کهن فارسی است که برای اشاره به اقوام صحرانورد، جنگجو و دستههای مختلف ترکتبار و مغولتبار شرق و مرکز آسیا به کار میرفته است. در ریشه باستانی، واژه ترک به معنی «نیرومند، قوی و شجاع» و تاتار به معانی «پیک و قاصد سوارکار»، «مردمان کوهستان» یا «بیگانه» ذکر شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب در زبان فارسی بهصورت «تُرْک وَ تاتار» است که با ضمه روی حرف تاء در کلمه ترک و سکون حروف راء و کاف، همراه با واو عطف خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی چون تورانیان، مغولان، اخلاف یافث و سپاهیان شمال نیز به عنوان پاسخهای مشابه کاربرد دارند، اما عبارت دقیق مد نظر ۹ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این گروه از مردمان و قبایل تاریخی از عبارات فوق استفاده میشود. واژه تاتار در منابع اروپایی قدیمیتر گاهی به صورت Tartars نیز ثبت شده است.
به عربی
در زبان و متون تاریخی عربی، این ترکیب به صورت دقیق «الأتراك والتتار» ترجمه و استعمال میشود؛ مورخان اسلامی برجستهای مانند ابناثیر در کتابهای خود بارها از این تعبیر استفاده کردهاند.
به فارسی
معادلها و مترادفهای فارسی این اصطلاح در متون ادبی و تاریخی شامل مواردی چون اقوام ترکتبار و مغولتبار، تاتارها و ترکها و قبایل صحراگرد آسیای میانه است. متضاد تاریخی آن در ادبیات گذشته واژههایی مانند «تاجیک» (به معنی غیرترک و فارسزبان) و «تات» (به معنی شهرنشین و مقیم در برابر صحرانورد) بوده است.
نماد چیست
در ادبیات فارسی و متون اسلامی، این ترکیب نماد قدرت نظامی، یورشهای استپی و جنگاوران شمال و شرق است. از نظر نمادشناسی فرهنگی، «اسب» مظهر زندگی صحرانشینی، «کمان مرکب» سلاح نمادین جنگجویان و «گرگ خاکستری» توتم اساطیری ملل ترک به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل ترک و تاتار
عبارت «ترک و تاتار» یک ترکیب عطفی تاریخی و ادبی در زبان فارسی است که به مجموعهای از اقوام کوچنشین، جنگجو و صحرانورد آسیای میانه و دشتهای اوراسیا اشاره دارد. این اصطلاح در متون کهن بیشتر دارای بار تاریخی-ادبی بوده و لزوماً یک مفهوم واحد زبانی یا قومی دقیق امروزی را اراده نمیکند، بلکه به قبایل شمال و شرق ایران زمین اشارت دارد.
در طول تاریخ، بهویژه در دوران حملات مغول، مورخان اسلامی واژه تاتار را گاه به جای مغولان به کار میبردند. با این حال، با گذشت زمان و آمیختگی فرهنگی و زبانی، تاتارها کاملاً هویت و زبان ترکی به خود گرفتند؛ به طوری که امروزه تاتارهای مناطقی چون کریمه یا قازان بخش بزرگی از جهان ترکزبان و مسلمان را تشکیل میدهند.
این اصطلاح اگرچه در قرآن کریم به طور مستقیم نیامده است (اگرچه برخی مفسران قوم یأجوج و مأجوج را با اقوام باستانی شمال آسیا منطبق دانستهاند)، اما در متون ادبی فارسی همواره به عنوان نمادی از قدرت نظامی، سوارکاری بیباکانه و در تقابل با زندگی شهرنشینی و یکجانشینی به تصویر کشیده شده است.