یعنی چه
واژه مضایقت در زبان فارسی به مفهوم امتناع، خودداری، کوتاهی و دریغ کردن در انجام کاری یا بخشش چیزی به کار میرود. همچنین به معنی تنگ گرفتن و سختگیری کردن بر کسی نیز هست.
تلفظ
این واژه به صورت مُضایَقَت تلفظ میشود؛ به طوری که مِیم دارای ضمه، ضاد دارای فتحه و الف مدی، یاء دارای فتحه و قاف نیز دارای فتحه است.
در جدول
کلمه مضایقت در جداول شرح در متن یا کلاسیک به عنوان پاسخ برای راهنماهای «دریغ»، «سختگیری» یا «خودداری» کاربرد دارد و کلمهای ۶ حرفی است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به بافت متن، از واژگانی نظیر Withholding (دریغ داشتن) یا Sparing (مضایقه کردن و امساک) استفاده میشود.
به عربی
این کلمه خود از ریشه عربی «ض ی ق» و مصدر باب مفاعله است که در زبان عربی به شکل مُضَایَقَة به کار میرود.
به فارسی
معادلهای اصیل و مترادفهای فارسی این واژه شامل کلماتی چون دریغ، فروگذاری، کوتاهی، خودداری، تنگی و سختگیری است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی، مضایقت نمادی از بخل، تنگنظری و مانعتراشی در مسیر همراهی است. در مقابل، ترکیب «بیمضایقه» نماد بخشش بیحدومرز، ایثار و سخاوت کامل به شمار میرود؛ چنانکه حافظ میفرماید: با دوستان مضایقه در عمر و مال نیست.
جمعبندی و توضیح کامل مضایقت
واژه مضایقت ریشه در زبان عربی دارد و از مصدر باب مفاعله (مضایقة) گرفته شده است، اما در سیر تطور خود وارد زبان و ادبیات فارسی شده و به عنوان یک اسممصدر پرکاربرد جا افتاده است. معنای محوری این واژه بر تنگی، سختگیری و دریغ داشتن استوار است و معمولاً زمانی به کار میرود که فردی از بخشش مال، وقت یا همراهی با دیگران خودداری کند.
در فرهنگ عامه و متون کهن، این کلمه بار معنایی اخلاقی دارد و بازتابدهنده مفهوم امساک و کوتاهی کردن است. با این حال، شکل منفی آن یعنی «بیمضایقه» بسامد بسیار مثبتی در شعر و نثر فارسی دارد و به عنوان مظهر گشادهدستی، فداکاری و رفاقت بیشائبه شناخته میشود.