یعنی چه
واژهٔ «شرابخوری» یک واژهٔ مرکب در زبان فارسی است که دو معنای متمایز دارد: نخست به عنوان حاصل مصدر به عملِ نوشیدن شراب، میگساری و بادهنوشی اشاره میکند؛ دوم به عنوان اسم مرکب ابزاری، به ظرف، آوند یا گیلاس مخصوصی (مانند جام، پیاله یا قدح) گفته میشود که در آن شراب مینوشند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «شَ راب خُ ری» است که از ترکیب اسم عربی «شراب» و مصدر فارسی «خوری» (از خوردن) ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، با توجه به تعداد حروف و طراح سوال، این واژه میتواند به عنوان پاسخ برای عمل میگساری یا ظرف شراب (مانند جام و ساغر) به کار رود. خود واژهٔ شرابخوری دقیقاً ۸ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به لایه معنایی کلمه، اگر منظور عمل آن باشد از اصطلاح Wine-drinking یا drinking wine استفاده میشود و اگر منظور ظرف و ابزار آن باشد، واژگانی نظیر Wineglass یا Goblet به کار میروند.
به عربی
در زبان عربی برای اشاره به عملِ شرابخوری از عبارت «شرب الخمر» یا «احتساء الخمر» استفاده میکنند. همچنین برای ظرف و ابزار آن، کلماتی مانند «کأس»، «قدح» یا «جام» رایج است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی، مفهوم عملِ شرابخوری با عبارت «Şarap içme» و مفهوم ظرف یا گیلاس شرابخوری با اصطلاح «Şarap kadehi» معادلسازی میشود.
در قرآن
خود واژهٔ فارسی «شرابخوری» در قرآن وجود ندارد. کلمهٔ «شَراب» در قرآن بارها به معنای عام «هر نوع نوشیدنی» (پاک یا ناپاک) تکرار شده است؛ اما برای عملِ شرابخواری نامشروع، قرآن از واژهٔ «خَمر» (مادهٔ مستکننده) استفاده کرده و در آیاتی مانند آیه ۹۰ سوره مائده آن را پلید و از عمل شیطان دانسته و صریحاً تحریم فرموده است.
نماد چیست
این واژه در فرهنگ فارسی دو رویه نمادین دارد؛ در ادبیات کلاسیک و عرفانی (مانند اشعار حافظ و مولانا)، شرابخوری و جام شراب نماد کشف و شهود، غلیان عشق الهی و سرمستی از معرفت راستین است. در مقابل، در شریعت و عرف عمومی، نماد لاابالیگری، زوال عقل، گناه و غفلت از یاد خدا به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل شرابخوری
واژهٔ «شرابخوری» یک اسم مرکب فارسی-عربی است که از ریشه عربی «شَرَبَ» (نوشیدن) و مصدر فارسی «خوردن» شکل گرفته است. این کلمه در زبان فارسی دو کاربرد متمایز دارد؛ از یک سو به عنوان حاصل مصدر به معنای عملِ میگساری، بادهنوشی و شرابخواری کاربرد دارد و از سوی دیگر به عنوان یک ابزار، به ظرف، جام، قدح یا گیلاس مخصوصی اشاره میکند که برای نوشیدن مسکرات استفاده میشود.
از نظر مذهبی و قرآنی، اگرچه این واژهٔ فارسی عیناً در متن قرآن نیامده، اما مفاهیم مربوط به آن در قالب نهی از «خَمر» (مسکرات) و سرزنش حالت «سُکر» (مستی) به طور جدی مطرح شده است. در آیه ۹۰ سوره مائده، این عمل به عنوان رفتاری پلید و شیطانی تحریم شده است.
در قلمرو ادبیات فارسی، این واژه دچار یک دگرگونی معنایی عمیق میشود. شاعران عارف برای بیان حالات غیرمادی خود که فراتر از عقل مصلحتاندیش است، از استعارهٔ شرابخوری استفاده کردهاند تا غلیان عشق الهی، بیخودی و سرمستی از معرفت شهودی را به تصویر بکشند؛ رویکردی که کاملاً در تضاد با معنای ظاهری و فقهی آن قرار دارد.