یعنی چه
در لغت به معنای «پشتِ کوفه» است. در اصطلاح جغرافیای تاریخی و روایات اسلامی، به زمینهای بلند، مرتفع و ناهمواری گفته میشد که در مجاورت و پشت شهر تاریخی کوفه قرار داشتند. این فلات مرتفع دقیقاً همان سرزمین نجف اشرف (شامل حرم مطهر امام علی علیهالسلام و قبرستان وادیالسلام) است.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه عربی تشکیل شده است: «ظَهر» (به فتح ظاء و سکون هاء) به معنای پشت، و «الکوفه» که نام شهر مشهور عراق است.
در جدول
در سؤالات مربوط به جدولهای متقاطع یا مسابقات فرهنگی، عبارتی ۹ حرفی است که به عنوان نام قدیم نجف یا پشت کوفه شناخته میشود.
به انگلیسی
در متون انگلیسی و ترجمههای تاریخی برای اشاره به این موقعیت جغرافیایی از عبارات توصیفی فوق استفاده میشود.
به عربی
این عبارت اصالتاً عربی است و در احادیث شیعه و متون جغرافیایی کهن به همین صورت استعمال شده است.
به فارسی
برگردان دقیق و تحتاللفظی آن به زبان فارسی «پشتِ کوفه» یا «نیمروزِ کوفه» (با نگاه توصیفی زمان) است، اما در اصطلاح معادل سرزمین «نجف» یا «فلات نجف» به کار میرود.
در قرآن
عبارت «ظهر الکوفه» در قرآن وجود ندارد. تنها ریشه لغوی آن یعنی «ظهر» در آیات مختلف به معانی پشت، آشکار شدن یا وقت ظهر (مانند ما ظهر منها و ما بطن) استفاده شده است.
نماد چیست
در فرهنگ روایی و شیعی، این مکان نماد قداست و شرافت زمین است؛ چرا که طبق احادیث، محل سجده ملائکه به حضرت آدم، مدفن حضرت آدم و نوح علیهماالسلام، و در نهایت آرامگاه ابدی امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (ع) است.
جمعبندی و توضیح کامل ظهر الکوفه
عبارت «ظهر الکوفه» یک ترکیب جغرافیایی، تاریخی و روایی اصیل است که در ادبیات اسلامی کاربرد ویژهای دارد. از نظر لغوی این کلمه به معنای «پشت کوفه» است و در زمان گذشته به مناطق مرتفع و فلات مانندی که در مجاورت و پشت شهر کوفه قرار داشت، اطلاق میشد. در جغرافیا و احادیث اسلامی، این نام دقیقاً اشاره به سرزمین نجف اشرف دارد.
این واژه در روایات متعددی از ائمه اطهار (ع) به چشم میخورد؛ به عنوان نمونه در کتاب تهذیبالاحکام شیخ طوسی، امام صادق (ع) در پاسخ به سؤال راوی درباره محل دقیق قبر حضرت نوح (ع) و امام علی (ع)، میفرمایند که قبر آنها در مسجد نیست، بلکه در «ظهر الکوفه» یعنی همان نجف قرار دارد.
در نتیجه، این واژه نماد قداست، فضیلت مذهبی و تاریخی است و به عنوان یکی از نامهای کهن و شرافتمند زمینِ نجف به شمار میرود که آرامگاه امام اول شیعیان و پیامبران بزرگی همچون آدم و نوح در آن قرار گرفته است. نقطه مقابل جغرافیایی این اصطلاح، «بطن الکوفه» به معنای گودی یا درون شهر کوفه است.