یعنی چه
تفحص در لغت به معنای وارسی کردن با دقت، پژوهش، و کندوکاو در احوال، اسناد یا یک موضوع خاص است تا حقیقت یا ابعاد پنهان آن آشکار شود.
ریشه
این واژه از ریشه ثلاثی مجرد «ف-ح-ص» گرفته شده است. در زبان عربی، ریشه اولیه آن به معنای گشتن و زمین را حفر کردن توسط پرندگان برای ساختن لانه بوده که سپس به معنای مطلقِ جستوجو و تحقیق تعمیم یافته است.
تلفظ
این کلمه با فتح ت و ف، و تشدید و ضم حِ (تَفَحُّص) تلفظ میشود و یک مصدّر از باب تفعّل است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ واژه «تفحص» یک کلمه ۴ حرفی است. همچنین کلماتی مثل کاوش، وارسی و تحقیق نیز به عنوان کلمات همرده و معادل آن کاربرد دارند.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم تفحص در زبان انگلیسی بسته به سیاق متن، از واژگان مربوط به تحقیق، بازرسی و موشکافی استفاده میشود.
به عربی
خود واژه تفحص در زبان عربی معاصر نیز به همین معنی به کار میرود، هرچند واژههایی مانند بحث و استقصاء همردیفهای دقیق آن هستند.
به فارسی
معادلهای اصیل فارسی برای این واژه شامل کلماتی چون وارسی، کاوش، کندوکاو، پیجویی، بازجست و جستار هستند که مفهوم جستوجوگری موشکافانه را میرسانند.
در قرآن
خود واژه «تفحص» در متن قرآن کریم نیامده است. با این حال، مفاهیم مرتبط با آن در قالبهای دیگری مانند دستور به «تَبیُّن» (تحقیق و آشکار ساختن حقیقت خبر در آیه ۶ سوره حجرات) یا نهی از «تجسس» (سرکشی در امور پنهان مردم در آیه ۱۲ سوره حجرات) مطرح شده است.
جمعبندی و توضیح کامل تفحص
واژه تفحص یک واژه وامگرفته از زبان عربی است که در فرهنگ و زبان فارسی جایگاه ویژهای یافته است. این کلمه به معنای تلاش جدی، نظاممند و موشکافانه برای کشف حقیقت، بررسی مدارک یا فهم عمیق یک مسئله به کار میرود. تفاوت ظریف آن با کلماتی مثل تحقیق در این است که تفحص بیشتر بر جنبهی کاوش، جستوجو و وارسیِ عینی و ملموس دلالت دارد.
در فرهنگ عمومی جامعه ایران، این واژه علاوه بر کاربردهای اداری و پژوهشی (مثل تحقیق و تفحص مجلس)، معنایی نمادین و مقدس نیز پیدا کرده است که یادآور فعالیتهای «کمیته جستجوی مفقودین» برای کاوش و یافتن پیکر مطهر شهدای جنگ تحمیلی است. از این رو، واژه تفحص بار معناییِ آمیخته با صبر، دقت و کشف حقایق پنهان را با خود حمل میکند.