معنی
این واژه در اصل به معنی مسیر و شیوه رفتن است. در ادبیات عرفانی و کلاسیک فارسی، به مذهب، مرام و روشهای فکری و عملی که سالک برای رسیدن به معرفت الهی طی میکند، طریقت میگویند.
یعنی چه
وقتی میگویند کسی اهل طریقت است، یعنی او از ظاهر پوسته دین یا امور سطحی فراتر رفته و به دنبال عمق، باطن و روشهای عملی تزکیه روح است.
مترادف
متضاد
ریشه
این کلمه از ریشه «ط ر ق» به معنی راه رفتن، کوبیدن و مسیر مشتق شده است و در زبان فارسی به صورت اسم مصدر یا مصدر جعلی کاربرد دارد. همخانوادههای آن شامل طریق، طریقه، طرق، طارق و مطرقه هستند.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «طریقت» دقیقاً ۵ حرف دارد و به عنوان معادل مسلک، روش یا راه معنوی شناخته میشود.
به انگلیسی
در متون تخصصی غربی و عرفانی، برای اشاره به مکاتب صوفیه از واژه صریح Tariqa یا Sufi order استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی سره و متنهای کهن، میتوان به جای این واژه از ترکیبهایی چون «راهِ باطن» یا همان واژههای ساده «روش» و «آیین» استفاده کرد.
نماد چیست
در ادبیات نمادین و عرفانی، طریقت نماد جاده و سفر روحانی انسان است. عارفان شریعت را به «پوسته» یا «شمع» و طریقت را به «مغز» یا «راه رفتن در پرتو نور شمع» تشبیه میکنند که در نهایت سالک را به مغز و حقیقتِ ایمان میرساند.
جمعبندی و توضیح کامل طریقت
واژه طریقت ریشه در زبان عربی دارد اما در فرهنگ و ادبیات فارسی بار معنایی عمیق و عرفانی به خود گرفته است. این کلمه در اصل به معنی راه و روش است، اما در اصطلاح تصوف، به مرتبهای میان شریعت (احکام ظاهری دین) و حقیقت (رسیدن به مقصود نهایی و ذات حق) گفته میشود. در واقع طریقت، همان مسیرِ عملی تزکیه نفس، سلوک روحی و باطن دین است که سالک برای عبور از ظاهر به مغز ایمان باید آن را طی کند.
در قرآن کریم نیز شکل عربی این واژه (طريقة) به معنای راه راست، مسیر هدایت و آیین به کار رفته است؛ چنانکه در آیه ۱۶ سوره جن پایداری بر «طریقه» سبب نزول برکت و آب فراوان دانسته شده است. این کاربرد قرآنی مایه استوارتر شدن اصطلاح طریقت در میان عارفان و مفسران اسلامی در طول تاریخ گشت.
از دیدگاه ادبی و نمادین، طریقت نمایانگر پویایی، حرکت و سفر درونی انسان است. این مفهوم در آثار بزرگان شعر فارسی مانند حافظ و مولانا حضوری چشمگیر دارد و نشاندهنده ابزار و روشی است که انسان را از دلبستگیهای مادی جدا کرده و به سوی کمال معنوی هدایت میکند.