یعنی چه
قوه باصره در حکمت قدیم و پزشکی سنتی به عنوان یکی از حواس پنجگانه ظاهری شناخته میشود. این نیرو به جاندار توانایی میدهد تا نور، رنگ، جهت، مسافت و شکل ظاهری اجسام پیرامون خود را درک و تحلیل کند.
تلفظ
این ترکیب واژهای از مصوتهای کوتاه و تشدید روی حرف واو تشکیل شده و به صورت «قُوّهِیِ باصِرِه» خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، برای راهنمای «حس بینایی» یا «یکی از حواس پنجگانه»، عبارت ۸ حرفی «قوه باصره» به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این توانایی فیزیولوژیکی و ادراکی، بیشتر از اصطلاحات علمی مانند Visual faculty یا عبارات رایجتر مثل Eyesight استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی و واژههای هممعنی آن شامل بینایی، دید، قوه دید و چشم هستند. همچنین واژههایی نظیر بصیر، بصر، ابصار، مبصر و بصیرت با آن همخانواده بوده و ریشه عربی آن از دو بخش «قوة» (قوی) و «باصرة» (بصر) تشکیل شده است. واژههای کوری و نابینایی نیز متضاد آن به شمار میروند.
در قرآن
عینِ ترکیب «قوه باصره» در متن قرآن نیامده است؛ اما ریشه آن یعنی «بَصَر» (چشم/بینایی) و جمع آن «أبصار» بارها ذکر شده است؛ مانند آیه ۳۶ سوره اسراء: «إنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا». همچنین در آیه ۱۲۴ سوره طه به حشرِ نابینایِ (أعمی) گمراهان اشاره شده که نشانه سلب این قوه در آخرت است.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی، فلسفه و نگارگری ایرانی، «چشم» به عنوان مظهر و نماد قوه باصره شناخته میشود. این عضو علاوه بر دلالت بر درک حسی و ظاهری جهان، در مرتبهای بالاتر نمادِ آگاهی، شهود، بصیرت باطنی و دریافت حقایق هستی است.
جمعبندی و توضیح کامل قوه باصره
عبارت «قوه باصره» یک ترکیب واژگانی ریشهدار در فلسفه، حکمت قدیم و زبان لغوی است که به طور دقیق به «نیروی بینایی» و حس درک رنگها، اشکال و فواصل اشاره دارد. این مفهوم به عنوان یکی از حواس پنجگانه ظاهری انسان و جانداران، نقش کلیدی در تعامل با جهان مادی ایفا میکند و در ساختار لغوی از دو واژه عربی قوه و باصره ترکیب شده است.
اگرچه خود این ترکیب به صورت پیاپی در متن قرآن مجید به چشم نمیخورد، اما واژگان همخانواده آن مانند بصر و ابصار مکرراً برای یادآوری نعمتهای الهی و مسئولیت انسان در قبال دیدههایش مورد تاکید قرار گرفتهاند. در فرهنگ و ادبیات نیز، چشم به عنوان مظهر این قوه، نمادی از آگاهی، بینش و درک حقایق به شمار میرود.