یعنی چه
در منابع کهن طب سنتی و سنگشناسی، حجر البسر به نوعی مروارید درشت، مروارید کاذب یا سنگ صدفمانند دریایی به رنگ سفید مایل به آبی اطلاق میشده که در دریای حجاز و جده یافت میشده است. در گذشته پودر آن را برای خرد کردن سنگ مثانه و به عنوان دارویی ادرارآور استفاده میکردند.
تلفظ
این عبارت به صورت حَجَر (فتحه روی ح و ج) و البُسْر (ضمه روی ب و سکون سین) تلفظ میشود.
به انگلیسی
به دلیل قدیمی و سنتی بودن این اصطلاح در طب و سنگشناسی کهن، معادل علمی یا انگلیسی رایج و دقیقی برای آن ثبت نشده است؛ اما به صورت تحتاللفظی به عنوان نوعی سنگ مرواریدنما یا صدف خاص شناخته میشود.
به عربی
این ترکیب کاملاً عربی است و در متون کهن عربی مانند کتاب مسالک الأبصار و مستندات ابنبیطار به همین صورت به کار رفته است.
به ترکی
برای این سنگ دارویی کهن، معادل ترکی مصطلح و استانداردی در واژهنامهها ثبت نشده است.
به فارسی
در زبان فارسی معادل تککلمهای دقیقی ندارد و در متون فارسی طب سنتی نیز از همان نام عربی آن استفاده میشود، اما میتوان آن را به 'سنگ مرواریدنما' یا 'مروارید کاذب درشت' ترجمه کرد.
در قرآن
ترکیب 'حجر البسر' در قرآن وجود ندارد. واژه 'حجر' به تنهایی در قرآن به معانی سنگ، منع و یا اشاره به قوم ثمود آمده، اما واژه 'بسر' یا ترکیب کامل آن در آیات ذکر نشده است.
نماد چیست
این واژه صرفاً یک اصطلاح دارویی و طبیعی در طب سنتی و سنگشناسی کهن است و در ادبیات یا فرهنگ عامه به عنوان نماد نمادینِ مفاهیم ذهنی به کار نرفته است.
جمعبندی و توضیح کامل حجر البسر
واژه «حجر البسر» (حَجَرُ البُسْر) اصطلاحی کهن در متون طب سنتی و سنگشناسی اسلامی است. بر خلاف تصور برخی، این عبارت یک ترکیب قرآنی یا واژهای با معنای رایج امروزی نیست، بلکه به نوعی مروارید درشت، مروارید کاذب یا سنگ شبهصدف سفید مایل به آبی اشاره دارد که در دریای حجاز و جده یافت میشده است.
در کتابهای تاریخی و پزشکی قدیمی مانند نوشتههای ابنبیطار، برای این سنگ خواص درمانی ذکر شده است؛ از جمله اینکه پودر شده آن به عنوان ادرارآور و دارویی برای سنگشکنی کلیه و مثانه کاربرد داشته است. نکته مهم در بازخوانی متون کهن این است که این واژه نباید با «حجر الیسر» (مرجان سیاه دریای سرخ که در ساخت تسبیحات قیمتی کاربرد دارد) اشتباه گرفته شود، چرا که این دو کاملاً از یکدیگر مجزا هستند.