یعنی چه
فضولی بغدادی یک واژه یا اصطلاح لغوی نیست، بلکه نام خاصِ ملا محمد بن سلیمان بغدادی، یکی از بزرگترین شاعران و عارفان سدهٔ دهم هجری (قرن ۱۵ و ۱۶ میلادی) است. وی به زبانهای فارسی، ترکی و عربی شعر میسروده و به دلیل زندگی در عراق به بغدادی شهرت یافته است. تخلص او (فضولی) در لغت از ریشه فضل است که او خود به عمد آن را برگزید تا با تخلص شاعر دیگری یکسان نباشد.
تلفظ
تلفظ صحیح این نام به صورت فُضولی (با ضمه روی ف) و بَغدادی (با فتح روی ب) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ به عنوان شاعر سه زبانه قرن دهم یا صاحب اثر حدیقة السعدا، «فضولی بغدادی» (۱۱ حرف) یا به اختصار «فضولی» (۵ حرف) است.
به انگلیسی
در منابع انگلیسیزبان و ایرانشناسی، نام این شاعر بزرگ به صورت Fuzuli of Baghdad یا به شکل لاتینِ استاندارد ادبی Fuzûlî نگاشته میشود.
به عربی
در زبان و ادبیات عرب، از او با نام «الفضولي البغدادي» یاد میشود که به محل زندگی و پرورش او در عتبات عالیات و بغداد اشاره دارد.
به فارسی
چون این عبارت یک اسم خاص (نام شاعر) است، معادل معناییِ دیگری در زبان فارسی ندارد و در متون ادبی دقیقاً به همین صورت «فضولی بغدادی» یا «حکیم فضولی» به کار میرود.
در قرآن
ترکیب خاص «فضولی بغدادی» در قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، ریشه ثلاثی مجرد بخش اول نام او یعنی «ف ض ل» (فضل) بارها در آیات قرآنی (مانند ذو الفضل العظیم) به کار رفته است. همچنین واژه عمومی فضولی به معنی تجسس، با آیه «ولا تجسسوا» در سوره حجرات نهی شده است.
نماد چیست
حکیم فضولی بغدادی در تاریخ ادبیات نماد پیوند و همزیستی فرهنگی سه زبان فارسی، ترکی و عربی است. او همچنین در ادبیات مرثیه، به دلیل نگارش مقتل معروف «حدیقة السعدا»، نماد شعر آیینی و جانسوز عاشورایی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل فضولی بغدادی
«فضولی بغدادی» برخلاف ظاهر واژه که ممکن است ذهن را به سمت صفت عامیانه «فضول بودن» ببرد، یک اسم خاص متعلق به یکی از نامدارترین دانشمندان، عارفان و شاعران قرن دهم هجری یعنی «ملا محمد بن سلیمان بغدادی» است. او تخلص «فضولی» را آگاهانه انتخاب کرد تا به دلیل غرابتش، توسط هیچ شاعر دیگری سرقت یا تکرار نشود، هرچند که در ریشهشناسی، این واژه از «فضل» و «فضیلت» میآید.
این شخصیت برجسته تاریخی به عنوان یکی از ارکان استوار ادبیات سه زبانه (فارسی، ترکی آذربایجانی و عربی) شناخته میشود و آثار گرانبهایی چون دیوان اشعار به هر سه زبان و منظومه «لیلی و مجنون» را از خود به یادگار گذاشته است. بنابراین در بررسیهای لغوی و جدول، نباید این نام خاص را با معنای مصطلح و حقوقی کلمه «فضولی» (دخالت بیجا یا تصرف بدون اذن) خلط کرد.