یعنی چه
این اصطلاح در زبان عامیانه دو معنای اصلی دارد؛ نخست به معنی سر و صدا، داد و بیداد و قیل و قال (مانند صدای دستهجمعی گنجشکها) و دوم به معنی خوراکی فقیرانه شبیه به جغوربغور که از تفت دادن جگر، روده و پیاز درست میشود.
تفهیم/تلفظ
این ترکیب عامیانه با مصوت کشیده «ی» در هر دو جزء به صورت جِیر و وِیر تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی چون غوغا، هیاهو، داد و بیداد و یا جغوربغور به عنوان پاسخهای جایگزین برای این مفهوم شناخته میشوند.
به انگلیسی
با توجه به دوگانگی معنایی، در مفهوم آشفتگی صوتی از واژگانی چون Clamor یا Commotion و در مفهوم غذایی از کلماتی نظیر Fried entrails یا Offal stew استفاده میشود.
به عربی
برای رساندن مفهوم شلوغی و داد و فریاد از کلمات ضوضاء و جلبة، و برای توصیف آن خوراک سنتی از تعابیری مانند أحشاء مقلية یا قلیه استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی آن در معنای صوتی شامل غوغا، داد و فریاد و قیل و قال است و در معنای شکمی و غذایی، با واژههایی چون جغوربغور، واویشکا و حسرتالملوک هممعنی است.
نماد چیست
این واژه در فرهنگ عامه جنبه اسطورهای ندارد؛ بلکه نمادی از شلوغی کلافهکننده (مانند صدای یکجای پرندگان) یا نمادی از یک مائده بسیار ساده، ارزانقیمت و سنتی است.
جمعبندی و توضیح کامل جیر و ویر
واژه «جیر و ویر» یک ترکیب کاملاً عامیانه، اصیل و تهرانی قدیم است که ساختاری اتباعی دارد؛ یعنی جزء دوم آن (ویر) صرفاً برای بخشیدن وزن، آهنگ و تاکید به جزء اول (جیر) اضافه شده است و ریشه لغوی کلاسیک ندارد. این اصطلاح بازتابدهنده صداهای ریز و مداوم ناهنجار است و ریشه در نامآواها دارد.
این کلمه دو کاربرد کاملاً مجزا در زندگی روزمره مردم داشته است؛ از یکسو برای توصیف شلوغی، داد و بیداد و غوغای دستهجمعی (مانند صدای گنجشکان بر روی درخت) به کار میرود و از سوی دیگر، اشاره به یک غذای سنتی، سنتی و فقیرانه دارد که از تفت دادن روده و جگر گوسفند همراه با پیاز فراوان تهیه میشده است.
در نهایت باید توجه داشت که این عبارت هیچگونه پیشینه قرآنی یا عربی ندارد و صرفاً یک ترکیب صوتی ملموس در زبان تداول فارسی است که مفهوم آشفتگی صوتی یا سادگی معیشت را تداعی میکند.