معنی
در لغتنامههای کهن (مانند دهخدا و برهان قاطع)، ماکیان دقیقاً به معنی «مرغ مادهٔ خانگی» (جفتِ خروس) آمده است. اما امروزه در صنعت دامپروری و زبان عامیانه، به عنوان یک اسم جمع برای کل خانوادهٔ مرغسانان (شامل مرغ، بوقلمون، بلدرچین، غاز و اردک) به کار میرود.
یعنی چه
این واژه در اصل برای متمایز کردن مرغ ماده خانگی از خروس به کار میرفته است، اما در کاربرد معاصر به معنای پرندگان حلالگوشت خانگی و پرورشی است.
مترادف
در زبان فارسی واژههای مرغ و طیور بیشترین شباهت معنایی را با ماکیان دارند. در زبان عربی نیز از واژه دجاج یا طُیور داجِنة استفاده میشود.
ریشه
ریشهٔ این واژه به «مادیان» (در معنای لغوی یعنی جنس ماده) برمیگردد. بخش «ماک» یا «ماد» نشاندهندهٔ جنس ماده است؛ همانطور که مادیان برای اسب ماده استفاده میشود، ماکیان نیز در اصل برای مرغ ماده به کار میرفته است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت [mā-ki-yān] است که حرف کاف دارای کسره خفیف و یان به صورت کشیده خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «مرغ خانگی» یا «پرندگان اهلی»، واژه ۶ حرفی «ماکیان» یک جواب دقیق و استاندارد است.
به انگلیسی
برای اشاره به مفهوم صنعتی و جمعی آن از Poultry، برای مفهوم زیستی از Fowl و برای اشاره به مرغ ماده خانگی از Hen استفاده میشود.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و ادبیات ایران، ماکیان نماد باروری، خانگی بودن و صبوری (به دلیل نشستن بر روی تخم) است. همچنین در ادبیات کلاسیک (مانند اشعار سعدی)، گاهی در مقایسه با پرندگان شکاری بلندپرواز، به عنوان نماد ضعف، کمجرأتی یا عافیتطلبی به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل ماکیان
واژه «ماکیان» یکی از اصطلاحات کهن و اصیل زبان فارسی است که در طول زمان دچار تحول معنایی جالبی شده است. در متون کلاسیک و لغتنامههای قدیمی، این کلمه دقیقاً به معنای «مرغ ماده خانگی» (در مقابل خروس) بوده و ریشه لغوی آن نیز مانند واژه مادیان، به جنس ماده اشاره دارد. با این حال، در زبان معاصر و بهویژه در صنایع کشاورزی و دامپروری، معنای آن گسترش یافته و امروزه به عنوان یک اسم جمع برای تمامی پرندگان اهلی خانواده مرغسانان نظیر مرغ، بوقلمون، بلدرچین و غاز استفاده میشود.
این واژه در ادبیات فارسی نمادهای متعددی را حمل میکند؛ از یک سو مظهر زندگی آرام روستایی، اهلی بودن و باروری است و از سوی دیگر در اشعار بزرگان نظیر سعدی، به عنوان نمادی از ضعف و عافیتطلبی در مقایسه با پرندگان بلندپرواز و شکاری مانند شاهین یاد شده است. در جدولهای کلمات متقاطع نیز این واژه شش حرفی کاربرد زیادی دارد.