یعنی چه
این عبارت یک ترکیب توصیفی و ادبی متشکل از دو واژه است. شأن به معنی مقام، اعتبار و منزلت اجتماعی است و طاقت به معنی توانایی، تاب و استقامت. در مجموع این ترکیب به مفهوم حدّ شخصیت، جایگاه و توان تحمل انسان اشاره دارد و معمولاً زمانی به کار میرود که کاری فراتر از توان فیزیکی یا خارج از منزلت اجتماعی فرد باشد.
تلفظ
واژه اول به صورت [شَأْن] یا در تلفظ عامیانه [شان] و واژه دوم به صورت [طا / قَت] خوانده میشود.
در جدول
پاسخ دقیق برای این مدخل در جدول خود عبارت «شان و طاقت» با ۸ حرف است.
به انگلیسی
برای ترجمه دقیق این ترکیب ادبی، از معادلهای ترکیبی نشاندهنده جایگاه اجتماعی (Status/Dignity) و توانایی بقا و تحمل (Endurance/Stamina) استفاده میشود.
به عربی
از آنجا که هر دو واژه ریشه عربی دارند، ترکیب مستقیم آنها یا استفاده از برگردانهای مفهومی مانند قدرت تحمل کاربرد دارد.
به فارسی
معادلهای اصیل و روان فارسی این ترکیب شامل عباراتی چون «آبرو و توان»، «منزلت و تحمل»، «شأن و ظرفیت» و «اعتبار و تابآوری» است.
در قرآن
ترکیب عطفی «شان و طاقت» در قرآن وجود ندارد؛ اما اجزای آن به صورت جداگانه آمدهاند؛ واژه شأن در آیه «كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ» (سوره رحمان) و ریشه طاقت در آیه «رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ» (سوره بقره) به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل شان و طاقت
عبارت «شان و طاقت» یک ترکیب اصطلاحی ثبتشده در لغتنامههای کلاسیک به عنوان یک مدخل مستقل نیست، بلکه یک ترکیب عطفی توصیفی و ادبی در زبان فارسی است. این عبارت از دو بخش «شأن» (به معنی مرتبه، مقام و آبرو) و «طاقت» (به معنی تاب، توان و استقامت) تشکیل شده است و در ادبیات برای توصیف حد و مرزِ توانایی جسمی و روحی فرد در کنار حفظ جایگاه و منزلت او استفاده میشود.
هنگامی که در متن یا گفتاری بیان میشود کاری در «شأن و طاقت» کسی نیست، به این معناست که آن امر یا فراتر از قدرت بردباری و استطاعت بدنی اوست، یا با آبرو، شخصیت و پایگاه اجتماعی وی سازگاری ندارد. به همین جهت، این ترکیب نمادی از انسانِ دارای عزتنفس است که در عین داشتن جایگاه، ظرفیت مشخصی برای مواجهه با سختیها دارد.