یعنی چه
واژه عشیه (به عربی: عَشِیَّة) به بخشی از شبانهروز اشاره دارد که از زوال خورشید (ظهر) آغاز شده و تا غروب کامل یا ابتدای تاریکی شب (عشاء) ادامه مییابد. این کلمه در اصل به معنای زمانی است که روشنایی روز جای خود را به تاریکی ملایم میدهد.
متضاد
در زبان فارسی و عربی، برای این واژه متضادهایی که به آغاز روز و روشنایی صبح اشاره دارند، در نظر گرفته میشود.
تلفظ
این کلمه با فتح عین، کسر شین، تشدید و فتح یاء و در نهایت تاء تأنیثِ ساکن در حالت وقف (یا هاء ملفوظ در فارسی) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، اگر طراح سوال «شامگاه» یا «آخر روز» را بپرسد و کلمهای ۴ حرفی مد نظر داشته باشد، پاسخ «عشیه» است.
به انگلیسی
معادلهای انگلیسی این واژه همگی به زمان غروب خورشید و کاهش نور روز اشاره دارند.
به عربی
خود این واژه ریشه عربی دارد و از ریشه سه حرفی (ع ش و) یا (ع ش ی) مشتق شده است که به تاریکی ملایم ابتدای شب دلالت میکند.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل، واژههایی چون «ایوار» و «شامگاه» دقیقترین برگردانها برای رساندن مفهوم عشیه هستند.
در قرآن
این واژه به صورت دقیق و نکره در قرآن کریم آمده است، جایی که خداوند کوتاهی عمر دنیا یا برزخ را در مقایسه با قیامت، به اندازه یک «شامگاه» یا «چاشتگاه آن» توصیف میکند. همچنین مشتق دیگر آن یعنی «العشی» بارها در کنار واژههایی مانند الغداة و الإشراق به معنی پایان روز به کار رفته است.
نماد چیست
عشیه در ادبیات و مفاهیم قرآنی نمادی طبیعی از گذار، آرامش پیش از تاریکی محض و همچنین نمادی از زودگذر بودن زمان دنیا در برابر ابدیت است. در ادبیات کلاسیک نیز گاهی با حس دلتنگی غروب یا آرامش شبانه همراه میشود.
جمعبندی و توضیح کامل عشیه
واژه «عشیه» یک لغت اصیل عربی از ریشه (ع-ش-ی) است که به طور مستقیم در زبان فارسی به کار میرود و به بازه زمانی عصرگاه، شامگاه و فاصله میان زوال آفتاب تا تاریکی شب اشاره دارد. این واژه در فرهنگهای لغت معتبری چون دهخدا و معین به عنوان شبانگاه و آخر روز معنا شده است و از نظر ریشهشناسی با کلماتی مانند عشاء (نماز مغرب و عشا) و عَشاء (شام) همخانواده است.
شهرت و اهمیت ویژه این کلمه به دلیل کارکرد آن در متن قرآن کریم بهویژه در آیه پایانی سوره نازعات است، جایی که زمانِ سپریشده انسان در دنیا را بسیار کوتاه و در حد یک عشیه (شامگاه) میداند. در بازیهای فکری و جدول نیز این کلمه به عنوان یک پاسخ دقیقِ ۴ حرفی برای راهنمای «شامگاه» شناخته میشود.
از نظر نگارشی و کاربردی، عشیه در متون ادبی فارسی بیشتر چاشنی مذهبی، عرفانی یا کلاسیک دارد و امروزه در مکالمات روزمره جای خود را به واژههای روانی چون شامگاه، عصر یا غروب داده است.