یعنی چه
عبارت «قبا و عبا» ترکیبی از نام دو تکه پوشاک سنتی، گشاد و بلند است. قبا تنپوشی آستیندار و جلو باز است که دکمه میخورد و زیر عبا پوشیده میشود؛ در حالی که عبا پوششی گشادتر، کاملاً جلو باز و بدون آستین (دارای دو شکاف برای دستها) است که روی قبا بر دوش میاندازند.
تلفظ
تلفظ صحیح واژهی اول با فتحهی قاف یعنی قَبا (qabā) و واژهی دوم با فتحهی عین یعنی عَبـا ('abā) است که در زبان فارسی با واو عطف به یکدیگر متصل میشوند.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت دقیقاً «قبا و عبا» است که از ۷ حرف تشکیل میشود. از واژههای ردا، جبه یا بالاپوش نیز به عنوان گزینههای جایگزین تککلمهای استفاده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژهی Gown یا Kaftan نزدیکترین معادل برای قبا، و کلمات Cloak یا Robe معادل عبا هستند. امروزه خود واژهی Abaya نیز عینا در انگلیسی برای این نوع پوشش استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای این دو پوشش از عبارات القَباء و العَباء یا العَباءة استفاده میشود. واژه قبا اصالتاً از کلمهی پهلوی «کَباک» وارد عربی شده و واژه عبا کاملاً عربی است.
در قرآن
کلمه «قبا» به عنوان لباس در قرآن وجود ندارد (مسجد قُبا نامی خاص است). خود واژه «عبا» نیز نیامده، اما ریشه سه حرفی آن (ع ب أ) یکبار در آیه ۷۷ سوره فرقان («مَا یَعْبَأُ بِکُمْ») به معنی اعتنا و ارزش به کار رفته است.
نماد چیست
ترکیب «عبا و قبا» در فرهنگ عامه و ادبیات فارسی نماد زهد، سنتگرایی، طبقه مذهبی و روحانیت است. گاهی نیز در قالب کنایه برای اشاره به ظاهرآراستگی یا تشریفات ظاهری افراد به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل قبا و عبا
عبارت «قبا و عبا» ترکیبی از نام دو پوشاک سنتی و کهن است که گرچه در گذشته لباس عمومی مردان در جامعه ایران به شمار میرفت، اما امروزه به عنوان پوشش رسمی و مشخصه اصلی طبقه روحانیون و اهل علم شناخته میشود. قبا جامه آستینداری است که یقه هفت شکل دارد و روی پیراهن بسته میشود، و عبا شنل گشاد و بدون آستینی است که روی آن بر دوش میاندازند.
از نظر ریشهشناسی، قبا معرب واژه فارسی میانه «کباک» است در حالی که عبا ریشهای کاملاً عربی دارد. این ترکیب دوگانه علاوه بر کاربرد پوششی، در ادبیات عامه و اصطلاحات روزمره کنایه از وقار، شخصیت مذهبی، زهد و در مواردی اشاره به ظاهرسازی دارد و در حل جدولهای متقاطع نیز به عنوان یک عبارت مستقل ۷ حرفی کاربرد فراوانی دارد.