یعنی چه
در طب سنتی و حکمت قدیم، «روح نفسانی» مرتبهای از روح بخاری (جسم لطیف) است که جایگاه و خاستگاه آن مغز (دماغ) است. این نیرو از طریق اعصاب به تمام اندامهای بدن فرستاده میشود و مسئول ایجاد حس، حرکت ارادی و قوای فکری (مانند تفکر، تخیل و حافظه) در انسان است. این مفهوم با روح به معنای دینی و مجرد آن متفاوت است.
تلفظ
این ترکیب وصفی در زبان فارسی به صورت «رُوحِ نَفْسانی» با کسرهٔ اضافه تلفظ میشود.
در جدول
پاسخ متداول در جدول برای این مفهوم «روح نفسانی» (۹ حرف) یا «روح دماغی» است.
به انگلیسی
در متون فلسفه قرون وسطی و ترجمه آثار بوعلی سینا، گاهی از واژه Animal Spirit نیز استفاده شده است که کلمه Animal در اینجا از Anima به معنی نفس گرفته شده است.
به عربی
این اصطلاح در متون و اصطلاحات پزشکی یونانی-اسلامی قدیم به همین صورت به کار رفته است.
به فارسی
معادلهای فارسی و روان این اصطلاح تخصصی شامل «روانِ حسی-حرکتی»، «روح دماغی» و «روح ادراکی» است که کارکرد مغزی آن را نشان میدهند.
در قرآن
ترکیب «روح نفسانی» یک اصطلاح تخصصی پزشکی و فلسفی است و در قرآن وجود ندارد. اگرچه کلمات «روح» و «نفس» به صورت جداگانه و با مفاهیم الهی، عبادی و اخلاقی بارها در قرآن مطرح شدهاند، اما معنای متمایزی از این اصطلاح طبی دارند.
جمعبندی و توضیح کامل روح نفسانی
در جهانبینی طب سنتی و فلسفه اسلامی، حیات جسمانی انسان بر پایه سه نوع روح بخاری یا نیروی حیاتی استوار است که شامل روح طبیعی (مستقر در کبد برای تغذیه و رشد)، روح حیوانی (مستقر در قلب برای ضربان و حیات پایه) و روح نفسانی میشود. روح نفسانی در واقع عالیترین مرتبه این ارواح سه گانه است که در مغز شریف انسان تکوین مییابد و نظام عصبی را مدیریت میکند.
این اصطلاح کاملاً جنبه کاربردی و فیزیولوژیک در طب قدیم داشته و نباید آن را با روح مجرد الهی یا مفاهیم صرفاً دینی اشتباه گرفت. روح نفسانی به عنوان واسطهای میان نفس مجرد انسان و اندامهای مادی عمل میکند و تمام رفتارهای ارادی، احساسات پنجگانه و فرآیندهای ذهنی مانند تفکر و حافظه به کیفیت و سلامت این روح وابسته هستند.