معنی
نکوهیدن در زبان فارسی به معنای زبان به طعنه و سرزنش گشودن، خرده گرفتن از کسی و ناپسند دانستن اعمال و کردار شخص است. این فعل در برابر ستودن و تمجید کردن قرار میگیرد.
یعنی چه
وقتی کسی را میکوهیم، یعنی کار یا رفتار او را غیراخلاقی، نادرست یا ناپسند قلمداد کرده و به صورت زبانی یا عملی او را مورد ملامت و توبیخ قرار میدهیم.
مترادف
واژههایی مانند عتاب کردن، قدح کردن و عیبجویی کردن نیز از مترادفهای نزدیک این فعل به شمار میروند.
هم خانواده
این واژهها همگی از بن فعل نکوهیدن در زبان فارسی مشتق شدهاند و مفاهیم اسم مصدر، صفت مفعولی و اسم فاعل را میرسانند.
تلفظ
این واژه ریشه در زبان پارسی میانه (پهلوی) دارد و تلفظ اصیل آن به صورت نَکوهیدن است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی چون «سرزنش کردن» یا «ملامت کردن»، واژه ۷ حرفی نکوهیدن کارساز است.
به انگلیسی
همچنین در زبان عربی معادلهای «ذَمَّ، لامَ، وَبَّخَ» و در زبان ترکی واژه «Suçlamak» برای این مفهوم به کار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل نکوهیدن
واژه «نکوهیدن» یکی از افعال اصیل و ریشهدار زبان فارسی است که از دوران پارسی میانه (پهلوی) به یادگار مانده است. این واژه در مفهوم اخلاقی و رفتاری خود، به معنای رد کردن، ناپسند دانستن و ابراز نارضایتی زبانی یا عملی از کار یک فرد است. در ادبیات فارسی، نکوهیدن همواره در تقابل مستقیم با واژههایی چون ستودن و تمجید کردن قرار میگیرد و نشاندهنده داوری منفی جامعه یا فرد نسبت به یک کنش غیراخلاقی است.
اگرچه خود واژه «نکوهیدن» به دلیل اصالت فارسی در متن قرآن کریم نیامده است، اما مفاهیم عینی و ترجمهای آن مانند «ذم»، «ملامت» و صفت «مذموم» (به معنی نکوهیده شده) بارها در آیات قرآنی برای توصیف عاقبت رفتارهای ناپسند و طغیانگرانه انسان استفاده شده است. این امر نشاندهنده جایگاه عمیق این مفهوم در ساختار تفکر اخلاقی و ادبی فرهنگ ماست.