یعنی چه
تزویر و دورویی به معنای داشتن دو چهره متفاوت است؛ به طوری که فرد ظاهری مصلح، صلحطلب یا دوستانه را نمایش میدهد اما در باطن، دشمنی، کفر یا نیت سوء خود را پنهان میکند. تزویر در اصل به معنای جلوه دادن باطل در لباس حق با استفاده از مکر و حیله است و دورویی همان نفاق و عدم یکرنگی در رفتار و گفتار است.
تلفظ
واژه «تزویر» به فتح تاء و سکون زاء (تَزْویر) تلفظ میشود و «دورویی» شامل کلمه «دو» به ضم دال و «رویی» با یای حاصل مصدر است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، عبارت «تزویر و دورویی» دقیقاً یک پاسخ ۱۲ حرفی است. بسته به تعداد حروف خواسته شده، کلماتی نظیر نفاق، ریا، مکر، خدعه و سالوس نیز به عنوان پاسخهای جایگزین کاربرد فراوان دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Hypocrisy دقیقاً به معنای دورویی و نفاق اخلاقی یا مذهبی است. Duplicity به رفتار دوگانه و فریبکارانه اشاره دارد و Deception مفهوم مکر و تزویر را میرساند.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن این مفهوم از واژههای متعددی استفاده میشود. نفاق نشاندهنده دورویهگی عقیدتی و رفتاری است و ریا به معنای خودنمایی و ظاهرسازی عبادی یا اخلاقی است.
به فارسی
معادلهای اصیل و ترکیبات فارسی این واژه شامل دورویی، دورنگی، دوچهرگی، راستنبودن، و دغلکاری است. ریشه کلمه دورویی کاملاً فارسی و ترکیبی از (دو + روی + ی حاصلمصدر) است، در حالی که تزویر ریشه عربی (ز-و-ر) دارد که به معنای انحراف از حق و آراستن باطل است.
در قرآن
ترکیب عینی «تزویر» در قرآن نیامده، اما همریشه آن واژه «زُور» (به معنی سخن باطل و دروغ آراسته) در آیه ۳۰ سوره حج («وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ») ذکر شده است. همچنین مفهوم کلیدی تزویر و دورویی تحت عناوین «نفاق»، «ریا» و «خداع» به طور گسترده در قرآن (مانند سوره منافقون و بقره) تبیین شده و مذمت گردیده است.
نماد چیست
در نمادشناسی فرهنگی و ادبی ایران، «روباه» نماد مکر و تزویر رفتاری است. در ادبیات عرفانی و اشعار حافظ، «خرقه آلوده»، «سجاده آب کشیدن» و شخصیتهای «زاهد خودبین» یا «شیخ ریاکار» به عنوان سمبلهای اجتماعی و مذهبی تزویر و دورویی شناخته میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل تزویر و دورویی
ترکیب «تزویر و دورویی» نمایانگر یکی از نکوهیدهترین صفات اخلاقی در فرهنگ انسانی و اسلامی است. این واژه ترکیبی، از یک سو ریشه در زبان عربی (تزویر به معنای آراستن دروغ و منحرف کردن حقیقت) و از سوی دیگر ریشه در واژگان اصیل فارسی (دورویی به معنای داشتن دو چهره متضاد) دارد. در حقیقت، تزویر ابزار فریبکاری است و دورویی بستر رفتاری آن را فراهم میسازد.
در متون قرآنی و ادبیات کلاسیک ایران، این پدیده همواره مورد نقد شدید قرار گرفته است؛ چرا که پایه واژگونی اعتماد اجتماعی و صمیمیت میان انسانهاست. تقابل این صفت با مفاهیمی چون صداقت، خلوص نیت و یکرنگی، آن را به عنوان نمادی از سقوط اخلاقی در قالب شخصیتهایی چون زاهدانِ سالوس و روباهصفتان جلوهگر میکند.