یعنی چه
زقوره (یا زیگورات) به نیایشگاههای برجمانند، هرمیشکل و چندطبقه در تمدنهای باستانی بینالنهرین (سومر، بابل، آشور) و ایلام گفته میشود که در اصل به معنای مکان مرتفع یا قلهٔ کوه است. همچنین در زبان عامیانه گاهی به اشتباه به جای ترکیب «زِ غوره» (در ضربالمثل گر صبر کنی ز غوره حلوا سازی) به کار میرود.
تلفظ
در بافت تاریخی و معماری باستان، این واژه به صورت «زَقّورَه» با تشدید روی حرف قاف تلفظ میشود که تلفظ عربی واژه اکدی است. در کاربرد عامیانه و اشتباهات املایی، تلفظ آن به صورت «زِ قوره» (مخفف از غوره) شنیده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمهٔ پنجحرفی «زقوره» یا معادل هفتحرفی آن «زیگورات» به عنوان پاسخ پرسشهایی نظیر «معبد پلهپله باستانی» یا «نیایشگاه بینالنهرین» شناخته میشود.
به انگلیسی
معادل دقیق انگلیسی این واژه تاریخی Ziggurat است که خود از ریشه زبانهای سامی و اکدی باستان وام گرفته شده است.
به فارسی
این واژه در فارسی معیار یک کلمه مستقل و اصیل نیست؛ معادل مستقیم و شناختهشدهٔ آن در متون تاریخی و باستانشناسی فارسی «زیگورات» یا «معبد پلکانی» است.
در قرآن
خود واژه «زقوره» یا «زیگورات» در متن قرآن کریم ذکر نشده است؛ با این حال، برخی مفسران و پژوهشگران تاریخ، مفهوم واژه «صَرح» (برج بسیار بلند) در داستانهای فرعون یا نمرود در بابل را با ساختار معماری زقورهها مرتبط میدانند.
نماد چیست
زقوره در تفکر باستان نماد کوهستان مقدس دستساز، محل فرود خدایان به زمین و پل ارتباطی میان مهارای خاکی و قلمرو افلاکی (ارتباط انسان با امر قدسی) بوده است.
جمعبندی و توضیح کامل زقوره
واژه «زقوره» در زبان فارسی مدرن دو رویه کاملاً متفاوت دارد. در رویکرد اول و علمی، این واژه شکل عربیشده و سامیِ کلمه معروف «زیگورات» (برگرفته از ریشه اکدی zaqāru به معنی بلند ساختن) است که به معابد و برجهای مطبق و پلهپله تمدنهای باستانی بینالنهرین و ایلام اشاره دارد. نمونه بارز این نوع معماری در ایران، بنای باشکوه چغازنبیل در خوزستان است.
در رویکرد دوم و عامیانه، این کلمه هویت مستقل لغوی ندارد و صرفاً ناشی از یک غلط املایی و اشتباه شنیداری در نگارش ضربالمثل معروف فارسی است. برخی افراد عبارت «زِ غوره» (به معنی از انگور نرسیده) در مصرع «گر صبر کنی ز غوره حلوا سازی» را به صورت سرهم و به شکل «زقوره» یا «زغوره» مینویسند که از نظر دستور زبان فصیح فارسی کاملاً نادرست است.
بنابراین، اگر بافت متن شما تاریخی و باستانشناسی است، زقوره همان زیگورات یا نیایشگاه مرتفع باستانی است؛ اما اگر در بافت ادبی و گفتارهای روزمره با آن مواجه شدهاید، شکل صحیح نوشتاری آن تفکیکشده و به صورت «ز غوره» میباشد.