زبان افکندن یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل زبان افکندن

اصطلاح کنایی و ترکیبی «زبان افکندن» از واژه‌های اصیل و کهن ادبیات فارسی است که از ترکیب «زبان» (با ریشه پهلوی uzvān) و فعل متعدی «افکندن» (با ریشه پهلوی apgandan به معنی انداختن یا بریدن) ساخته شده است. این عبارت در لغت‌نامه‌های معتبری نظیر دهخدا و آنندراج عمدتاً به معنی زبان بریدن، خاموش کردن و مانع از سخن گفتن کسی شدن به کار رفته است.

در اشعار و متون کلاسیک، این ترکیب گاه به شکل استعاری برای پدیده‌های طبیعت نیز استفاده شده است؛ برای مثال، چاک خوردن و ریختن گلبرگ‌های غنچه توسط باد سحرگاه به زبان افکندن تعبیر شده که کنایه‌ای از سکوت و تسلیم زیبایی غنچه در برابر عظمت باغ است. نباید این ترکیب را با عبارت «در زبان افکندن» که به معنی رسوا کردن و سر زبان‌ها انداختن است، اشتباه گرفت.

امروزه این واژه کاربرد عامیانه‌ و روزمره ندارد و بیشتر یک آرایه یا تعبیر فصیح در نثرهای تاریخی و اشعار قدمایی به شمار می‌رود که نمادی از سانسور، خفقان و خاموشی اجباری یا اختیاری در برابر یک قدرت بزرگ‌تر است.