یعنی چه
خاجکمان اصطلاحی فنی و ترکیبی در ابزار جنگی کهن است و به نوعی کمان تفنگی یا زنبورکی اشاره دارد. علت این نامگذاری، ساختار صلیبیشکل (T مانند) محل اتصال بازوی کمان به بدنه چوبی آن است که شکل خاج یا چلیپا را تداعی میکند. این سلاح دارای یک قنداق و ماشه بود که زه را قفل میکرد تا تیرهای سنگین را پرتاب کند.
تلفظ
این واژه از دو بخش مستقل «خاج» (با سکون ج) و «کمان» تشکیل شده است و به صورت سرهم یا جدا تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این واژه معمولاً به عنوان پاسخ برای طراحان سوال با راهنمای «نوعی کمان قدیمی» یا «کمان زنبورکی» کاربرد دارد و طول پاسخ اصلی ۷ حرف است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به این نوع کمان مکانیکی و صلیبیشکل Crossbow میگویند.
به عربی
در متون کهن عربی و اصطلاحات نظامی تاریخ اسلام، از آن با عناوین قوس الرجل یا القوس المستعرضه یاد شده است.
به فارسی
معادلهای اصیل و جایگزین این واژه در زبان فارسی شامل «کمان زنبورکی»، «چرخ» و «کمان تفنگی» است که به همان ساختار مکانیکی پرتاب تیر اشاره دارند.
نماد چیست
در نشانهای نظامی قرون وسطی و مهندسی جنگاوری قدیمی، خاجکمان نمادی از فناوری پیشرفته نظامی، قدرت تخریب بالا و مهار تکنیکی نیروی کشش محسوب میشد.
جمعبندی و توضیح کامل خاج کمان
واژه «خاجکمان» یک اصطلاح ترکیبی و تخصصی در تاریخ ابزارآلات جنگی ایران و جهان است. این کلمه از دو جزء «خاج» (وامواژهای ارمنی به معنای صلیب یا چلیپا) و «کمان» (واژه اصیل پارسی) ساخته شده است و دقیقاً به شکل ظاهری ساختار T مانند این سلاح اشاره دارد که بازوی کمان به صورت عمود بر قنداق چوبی آن نصب میشد.
این سلاح که در زبان عامیانه و تاریخی به کمان زنبورکی یا چرخ نیز معروف است، به دلیل داشتن مکانیزم ماشه و اهرم، نیازی به قدرت مداوم دست تیرانداز برای نگه داشتن زه نداشت و میتوانست تیرهای بسیار سنگینتری را نسبت به کمانهای سنتی با دقت و قدرت نفوذ بالا به سمت زره دشمن شلیک کند.
اگرچه این واژه در لغتنامههای عمومی بسیار کهن به صورت یک مدخل مستقل و مجزا کمتر دیده میشود، اما در ادبیات نظامی، مستندات تاریخی و به ویژه در طراحی سوالات جدولهای کلمات متقاطع به عنوان یک پاسخ ۷ حرفی اصیل برای مفهوم کمان زنبورکی کاملاً شناختهشده و معتبر است.