یعنی چه
تاریکطبع در لغت به معنی کسی است که طبع و سرشت او تیره و منفی است. این واژه کنایه از افراد بدبین، کمنشاط، عبوس و کسانی است که نگاهی تاریک به زندگی دارند. همچنین در متون کهن به معنای فرد بدنهاد، سیاهدل و کینهتوز نیز به کار رفته است.
تلفظ
این واژه به صورت تـاریـکطَـبْـع (tārīk-tab‘) تلفظ میشود که از ترکیب واژه فارسی «تاریک» و واژه عربی «طبع» ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «تاریک طبع» به عنوان پاسخ ۸ حرفی برای راهنماهایی چون «بدخوی»، «بدسرشت» یا «دارای باطن تیره» قرار میگیرد.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم تاریکطبع در انگلیسی میتوان از صفاتی که به خلقخوی تیره، منفیبافی یا بدسرشتی اشاره دارند استفاده کرد.
به ترکی
در زبان ترکی برای بیان این مفهوم از واژههایی که نشاندهنده بدبینی عمیق یا اخلاق ناپسند و تیره هستند استفاده میشود.
به فارسی
برابرهای خالص یا ترکیبات هممعنی فارسی برای این واژه شامل عباراتی چون «تیره درون»، «تیره نهاد»، «بدخوی»، «سیاهدل» و «گرفتهدل» است که همگی بر جنبه منفی باطن یا روحیه فرد دلالت دارند.
نماد چیست
در ادبیات و فرهنگ سنتی، «تاریکی» نماد جهل، غم، گمراهی و کینه است و «طبع» نشاندهنده ذات و شخصیت انسان. بنابراین، تاریکطبع نماد فردی حسود، کینهتوز یا ناامید است که روشنایی، شادی و نیکی را برنمیتابد و در شعر سعدی نیز به عنوان صفت «ناکسان» یاد شده است.
جمعبندی و توضیح کامل تاریک طبع
واژه «تاریکطبع» یک صفت مرکب انضمامی است که از ترکیب واژه فارسی «تاریک» (به معنای سیاه و تیره) و واژه عربی «طبع» (به معنای سرشت، مزاج و خلقخو) ساخته شده است. این کلمه در ادبیات فارسی دو لایه معنایی را پوشش میدهد؛ در لایه اول به ویژگی روحی و روانی فرد مانند بدبینی، افسردگی، عبوس بودن و کمنشاطی اشاره دارد و در لایه دوم، کنایه از خباثت باطنی، بدنهادی، کینهتوزی و سیاهدلی است.
اگرچه این ترکیب به صورت دقیق در قرآن کریم نیامده است، اما ریشه عربی «طبع» در آیات قرآنی به صورت فعل (مانند طَبَعَ اللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ) به معنی مهر زدن بر دلها استفاده شده که با مفهوم تیره شدن قلب و بسته شدن فهم در برابر روشنایی و هدایت، قرابت معنایی بسیار نزدیکی دارد. در اشعار کهن از جمله آثار سعدی، این واژه برای توصیف افراد ناکس و بدخوی به کار رفته است که نمادی از کدر بودن درون و عدم پذیرش نیکی و زیبایی است.