یعنی چه
عبارت ترکیبی عیش و نوش به معنای غرق شدن در خوشیهای مادی، کامروایی، بزم و شادخواری است. در این ترکیب، عیش به معنای زندگی خوش و نوش به معنای گوارایی و نوشیدن آمده است که در کنار هم کنایه از تجمل و لذتگرایی دارند.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند عشرت، شادخواری، عیاشی و صفا به عنوان پاسخهای جایگزین برای این مفهوم به کار میروند.
به انگلیسی
برای توصیف این حالت در انگلیسی از واژگانی استفاده میشود که به لذتجویی و سبک زندگی تجملی اشاره دارند.
به عربی
در زبان عربی بسته به بافت متن، از کلماتی که نشاندهنده رفاه مادی فراوان یا مجالس خوشگذرانی هستند استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی واژههای همبسته و روانی چون عشرت، کامرانی، صفا، لهو و لعب، و شادخواری جایگزینهای مناسبی برای این واژه هستند. از نظر ریشهشناسی نیز این ترکیب از 'عیش' (عربی به معنی زندگی) و 'نوش' (فارسی میانه به معنی گوارایی و نوشیدن) ساخته شده است.
در قرآن
ترکیب واژگانی عیش و نوش در قرآن کریم نیامده است؛ اما ریشه عربی 'عیش' در آیاتی نظیر 'عِيشَةٍ راضِيَةٍ' (زندگی پسندیده) و 'مَعِيشَةً ضَنْكاً' (زندگی سخت و تنگ) به کار رفته که در تمامی آنها مراد، اصلِ گذران زندگی و حیات است، نه لزوماً غفلت و خوشگذرانی.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی، عیش و نوش نمادی از فرهنگ غنیمت شمردن دم (کارپهدیم) و شاد بودن در برابر غمهای جهان است. با این حال، در متون اخلاقی و عرفانی گاهی به عنوان نماد غفلت از معنویت، رفاهطلبی افراطی و دلبستگی به دنیای فانی مادی به تصویر کشیده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل عیش و نوش
عبارت ترکیبی «عیش و نوش» یکی از اصطلاحات کنایی و پرکاربرد در زبان و ادبیات فارسی است که از پیوند یک واژه عربی (عیش به معنای زندگی) و یک واژه فارسی (نوش به معنای گوارایی و نوشیدن) شکل گرفته است. این اصطلاح در مفهوم عام خود به نوعی سبک زندگی اشاره دارد که بر پایه خوشگذرانی، شادخواری، تجملگرایی و بهرهمندی حداکثری از لذتهای مادی و دنیوی بنا شده است.
در فرهنگ و ادبیات ایران، این عبارت واجد دو رویه معنایی متفاوت است؛ از یک سو در اشعار خیام و حافظ، جلوهای از تفکر غنیمت شمردن فرصت عمر و رویگردانی از اندوههای بیهوده جهان است و از سوی دیگر در نگاه زاهدانه و اخلاقی، نمادی از عیاشی، غفلت از فرجام کار و غرق شدن در تمنیات زودگذر مادی تلقی میشود.
اگرچه خود این ترکیب به دلیل داشتن بخش فارسی در متن قرآن کریم وجود ندارد، اما جزء اول آن یعنی «عیش» و مشتقاتش مانند معیشت در کتاب آسمانی با مفهوم بنیادینِ گذرانِ حیات و کیفیتِ زندگی (اعم از سخت یا گوارا) به چشم میخورد و بازتابدهنده دگرگونیهای احوال انسان در طول زندگی است.